यू हॅव रीच्ड भाग ६

 

तडक ईथून निघावं असं वाटत असलं तरी कोणीतरी खेचून घेतल्यासारखा तो शेडमध्ये मधोमध उभा होता. कितीही प्रयत्न केला तरी त्याला तिथून हलता येईना. अंगातलं अवसान गळाल्यासारखा तो मटकन खाली बसला. अंगावरचा शहारा अजूनंही गेला नव्हता, त्याच्या हालचालींवर आता त्याचंच नियंत्रण नव्हतं, तो कळसुत्री बाहुल्याच्या हालचाली कोणीतरी नियंत्रित कराव्या तसा चितेच्या जवळ सरकला. दोन्ही हाताचे तळवे कोपऱ्यापासून मनगटांपर्यंत फिरवत त्याने हात परत चितेवर शेकायला सुरुवात केली. अंगाप्रत्यंगाला आणि डोळ्यांना कमालीची झळ जाणवू लागली पण तो तिथून हलत नव्हता, चिता जळत जळत सगळी लाकडं हळूहळू खाली बसली, तिथून निघावं अशी पुसटशी सूचना मेंदू त्याला अजूनंही देत होता, ती सूचना ऐकण्यासाठी म्हणून त्याने मांडी मोडून उठायचा निष्फळ प्रयत्न केला, त्याच्या पयाला एवढ्या मुंग्या आल्या होत्या कि त्याचे पाय जागचे हलेचनात. दोन्ही हात डाव्या पायाच्या पोटरीखाली घालत त्याने पाय बाहेरच्या बाजूला ओढला, पाय सरळ करता करताही शेवटचं म्हणत त्याने तळवे चितेच्या निखाऱ्यावर क्षणभर का असेना शेकून घेतले. दोन्ही हाताची बोटं एकमेकांत गुंतवून हात डोक्यावर नेत त्याने आळोखेपिळोखे देत आळस दिला. मग हात जमिनीवर रेलत जोर देऊन उभं राहायचा प्रयत्न केला तसा डाव्या पायात संवेदना नसल्यासारखा तो धप्पकन् खाली पडला. हे काय होतंय त्याला कळेना, क्षणभर शांत बसल्यावर त्याला लक्षात आलं कि त्याच्या पायाला मुंग्या आल्यात, पायाच्या मुंग्या घालवण्यासाठी त्याने दोन्ही हाताचे तळवे पायावर आपटून तबला वाजवल्या सारखं केलं. आजूबाजूला पाहिलं तर पाऊस थांबला होता, आकाश निरभ्र होतं, सर्वदूर चांदण्या लखलखत होत्या आणि चंद्र क्षितीजाच्या कडेवरुन कोसळून अचानक लख्ख उजाडेल असं वाटत होतं. साला कोण म्हणेल थोड्यावेळापूर्वी दणकून पाऊस पडलाय. तो चितेच्या शेकोटीत कोणी तरी संमोहित केल्यासारखा इतका गुंतून गेला होता कि पाऊस नेमका कधी उघडला, तो तिथे किती वेळ बसलाय यातलं त्याला काहीही कळलं नाही.

पहिल्यांदा तर मला वाटलं होतं तुम्ही काहीतरी अघोरी करत असाल, निलेशचा आवाज त्याच्या कानात एखादी अडकलेली कॅसेट वाजावी असा घुमला. आपण अघोरीच झालोय च्यायला, जळणाऱ्या मढ्याच्या चितेवर आपण गेले कित्येक तास कपडे सुकवतोय, अंग शेकतोय. त्याला क्षणात स्वत:ची किळस वाटू लागली, आत्ता या क्षणी कैलास मधून जीवाच्या आकांताने धावत निघावं परत मागे वळून न बघता एका श्वासात घरी गेल्याशिवाय थांबूच नये असं वाटू लागलं त्याला. कितीही प्रकर्षाने असं वाटलं तरी त्याचे पायंच हलेनात, तरीही परत उभा राहत त्याने चालायला सुरुवात केली, तो जसा प्रयत्न करेल तसा त्याचा डावा पाय ठणकू लागला, पायाच्या झिणझिण्या कमी झाल्या होत्या पण दुखणं वाढलं होतं. त्याला चालता येईना तसं त्याने डावा पाय खुरडत खुरडत पुढे जायला सुरुवात केली. कोणीतरी पाय घट्ट धरुन ठेवल्याचा भास झाला त्याला विनाकारणंच, मागे बघण्यासाठी त्याने मान वळवली पण मान वळेना, कितीही जोर लावला तरी मान वळेना, पाय पुढे पडेना. त्याची छाती आत येताना धडधडंत होती तशीच पुन्हा धडधडू लागली, तोंडाला कोरड पडली, चेहरा घामाने डबडबला. ईथून बाहेर पडलो नाही तर हृदय तोंडातून बाहेर पडेलसं वाटू लागलं. त्याने चालण्याचा वेग वाढवण्याचा परत एकदा निष्फळ प्रयत्न केला, जमेल तेवढं आणि जमेल तसं वेगात तो चितेच्या शेडमधून बाहेर पडला, तो धावतोय असं त्याला वाटत असलं तरी तो खुरडत चालण्यापेक्षा जास्त काहीही करु शकत नव्हता. तेवढ्यात डाव्या पायाच्या अंगठ्यातून एक तीव्र कळ त्याच्या मेंदूपर्यंत गेली, त्याच्याही नकळत पायात पाय अडकून तो एखादा भलाथोरला वृक्ष उन्मळून पडावा तसा पडला आणि पडल्याजागी त्याची शुध्द हरपली.

तो कोसळला तेव्हा पहाट झाली होती, पाऊस थांबून आता बराच वेळ झाला होता. लख्ख उजाडायला वेळ होता पण क्षितिजाच्या पलिकडून सूर्याने आभाळाचा कॅन्व्हास रंगवायला सुरुवात केली होती. पाऊस आणि उन्हाची जुगलबंदी असल्यासारखं उन्हाने आदल्या रात्रीचा बॅकलॉग भरायला सुरुवात केली. थोड्याच वेळात आजूबाजूची जमिन कोरडी ठाक झाली, नाही म्हणायला वारा तेवढा कालच्या पावसाची आठवण काढत गारवा मेंटेन करायला ईकडून तिकडे तिकडून ईकडे बागडत होता. तो पालथा पडला होता, वारा त्याच्या टकईन केलेल्या शर्टात घुसुन त्याचा फुगा बनवत होता, जमिनीखालून थंडगार हात वर येत त्याच्या गालावरुन फिरवल्याचा भास झाला तसा तो ताडकन् उठला. समोर उभा निलेश त्याच्या डोक्यावरुन हात फिरवत त्याला सर सर म्हणून आवाज देत होता. वीजेचा झटका बसावा असा तो मागे सरकून दोन्ही पाय पोटात दुमडून घेत बसला. कधी काळी पांढरा शुभ्र असणारा शर्ट चिखलाने पूर्णपणे माखून गेला होता, डोक्यावरचे केस अस्ताव्यस्त झाले होते आणि डाव्या पायाच्या तळव्याला झालेल्या जखमेतून भळाभळा वाहून गेलेलं रक्त वाळून गेलं होतं. पायाची हालचाल झाली तसा स्सss आवाज करत त्याने पोटाशी दुमडलेले पाय आणखी घट्ट दाबून धरले. त्याची दयनीय अवस्था बघून निलेश मनापासून कळवळला, प्रशांत निलेश सोबत नजर मिळवणं टाळत होता. निलेशने पुढे होत त्याची बॅग उचलून खांद्याला लावली, तो निलेशकडे बघणंही टाळत असला तरी त्याच्या डाव्या दंडाला पकडून निलेशने त्याला उठवलं, तोच हात त्याच्या गळ्याभोवती घालून घेऊन त्याला चालायला आधार दिला.

यू हॅव रीच्ड भाग ५

हे आताशा वारंवार होऊ लागलं होतं, अस्वस्थ वाटणं, छातीवर मोठ्ठा दगड ठेवून वरून कोणी तरी दाबल्यासारखं वाटणं, घसा अतोनात कोरडा पडणं आणि या अटॅक मधून बाहेर पडण्यासाठी फक्त कैलास मध्ये जावं वाटणं. कैलास मध्ये गेल्यावर अचानक अगदी जादू केल्यासारखं बरं वाटणं. हे त्याला आता विचित्र वाटू लागलं होतं. मनातून एक अनामिक भीती दाटू लागली होती. म्हणजे स्मशानाबद्दल कोणत्याही सर्वसामान्य माणसाला वाटत असलेली नैसर्गिक भीती त्याच्या मनातून केव्हाच गळून पडली होती पण आपल्याला सतत स्मशानात जावसं वाटतं, ते आकर्षण वाढतंच चाललंय, कितीही विचार केला तरी हे असं का होतंय हे लक्षात न येणं याची भीती वाटू लागली होती त्याला. पण त्या भीतीपेक्षा स्मशानात जाऊन बसण्याच्या ओढीची तीव्रता खूप जास्तं होती. रोजंच आज कैलास मध्ये जाणं टाळायचंच असं ठाम ठरवूनंही तो कैलास मध्ये जात होता. नुसता जात नव्हता तर तिथे तास न् तास घालवत होता. तिथे बसणं हे मेडीटेशन पेक्षाही त्याची दैनंदिन गरज होऊन गेलं होतं. जिवंतपणीच काय तर अगदी धडधाकट असताना स्मशान आपली दैनंदिन गरज झालंय हा विचार डोक्यात आल्यावर क्षणार्धात भीतीची थंड लाट तळपायापासून मेंदूपर्यंत उसळायची त्याच्या. सर्वांगातलं रक्त बर्फासारखं थंऽड झालंय आणि आपण एका जागी गोठून गेलोय, आता कसलीही हालचाल करणं शक्य नाही असं वाटायचं. सर्व शक्ती एकवटून तो जागचा हलायचा प्रयत्न करायचा अन त्यात यश मिळेपर्यंत पहाटेच्या वेळी पाना फुलावर दव जमावं तसा त्याच्या पूर्णांगावर थंडगार घामाचा घट्ट थर जमा झालेला असायचा. कैलासला पोहोचता पोहोचता आत्ताही तसंच झालं, धोधो पावसात चिंब भिजत तो कैलासच्या दारात येऊन थबकला आणि आत जाणं ही आपली मानसिक गरज आहे जाणवून त्याच्या छातीवरचं दडपण वाढलं, घसा कोरडा ठाक पडला, पायांना खिळे ठोकल्यासारखे पाय जागचे हलेनात, नखशिखांत भिजलेल्या अवस्थेतंही त्याला दरदरुन घाम सुटलाय असं वाटू लागलं, छातीत घण मारल्यासारखी धडधड वाढली. तो महत्प्रयासानं पाय जवळपास खुरडतंच मुख्य गेटाकडे चालू लागला. प्रत्येक पावलागणी छातीतली धडधड एवढी वाढली कि कोणत्याही क्षणी छाती बॉम्बसारखी फुटून ह्रदय बाहेर उडेल असं वाटू लागलं. हे सगळं सहन करत तो कसाबसा नीलाच्या गारीपर्यंत जाऊन पोहोचला. सगळ्यात आधी त्याचा घसा जादूची कांडी फिरवल्यासारखा पूर्ववत झाला, छातीचा भाता नियमित लयीमध्ये वर खाली होऊ लागला, छातीवरचं मणामणाचं ओझं हवेत कापूर उडून जावा असं नाहीसं झालं. तो शांतपणे खाली बसतो न बसतो एवढ्यात त्याच्या लक्षात आलं सर्वांगं पावसाच्या पाण्यानं भिजूनंही घाम सुटल्यामुळे त्याला इतकावेळ गार वाटत नव्हतं पण त्याची अवस्था पूर्ववत होताच अंगात मुरणारा घाम, पावसाचं पाणी आणि स्मशानात सुटलेल्या बोचऱ्या वाऱ्यामुळे तो थंडीने अक्षरश: कुडकुडू लागला.

 

कुठे बसता येईल याचा अंदाज घेण्यासाठी त्याने आजूबाजूला पाहीलं, कुठे आडोसा दिसेना. नेहमीच्या पारावर बसावं तर पाऊस आडवा तिडवा पडत होता, त्या अजस्त्र वडाखालीही पाऊस लागलाच असता. हा आटापिटा कोरडं राहण्यासाठी तर नव्हताच, कारण तो आधीच ओलाचिंब झालेला होता. फक्त कुडकुडत असताना अजून धोधो पाऊस त्याला अंगावर झेलायचा नव्हता. दिवसभराचा मानसिक तणाव, दिवसभर पोटात अन्नांचा कण नाही, नाही म्हणायला मगाशी एक कप कि दोन कप प्यायलेला चहा आणि गेला पाऊण तास धोधो पावसात भिजत तुडवलेला रस्ता यामुळे तो थकला होता. शारिरीक थकव्यापेक्षा विचारांनी त्याची मानसिक परीक्षा घ्यायचं ठरवलं होतं. आता त्याला त्या पावसात उभं राहवेना, बटन दाबावं आणि कुठला तरी आडोसा मिळावा किंवा तयार व्हावा असं त्याला वाटू लागलं. मागचा पुढचा विचार न करता तो समोरच्या शेड खाली जाऊन उभारला. निम्म्याच्यावर. जळलेली एक चिता तिथे भकाभक धूर ओकत ठराविक वेळेत  पूर्ण जळून राख व्हायचं टार्गेट मिळाल्या सारखं घाईघाईत जळत होती. डोक्यावर पत्रा आणि चारी बाजूने मोकळी अशी शेड, त्यातून आत येणारा पाऊस आणि सुयांसारखा बोचणारा वारा. साला वारा तर थांबणार नव्हता पण किमान पावसाचा कमीत कमी मारा लागावा म्हणून तो जास्तीत जास्त मधल्या बाजूला सरकला.

 

मागल्या वेळी चितेची उब मिळवायच्या फक्त विचाराने त्याला धडकी भरली होती, कैलास मधून तो जीवाच्या आकांताने बाहेर पळाला होता. आज मात्र त्याला काहीही झालं तरी कैलास मध्येच थांबावं वाटत होतं आणि चमत्कारीक रीत्या तो जसजसा चितेच्या आणखी जवळ जात होता तसतसं वाढणाऱ्या उबेमुळे त्याला बरं वाटत होतं. आज चितेची शेकोटी करायचं त्याच्या मनात आलं नसलं तरीही आपसूक तेच झाल्यानं त्याला फार बरं वाटत होतं. हळूहळू त्याने आकसून घेतलेलं अंग मोकळं सोडलं, त्याच्या देहबोलीतला अवघडलेपणा कमी कमी होत पूर्ण गेला आणि चक्क त्या चितेकडे चेहरा करुन तो चितेच्या जेवढ्या जवळ बसता येईल तेवढ्या जवळ जाऊन तो बसला. प्रतिक्षिप्त क्रिया म्हणून त्याने आपोआपंच हात पुढे करत ज्वाळांवर शेकले, त्याच्या शरीराची पुढची बाजू बऱ्यापैकी कोरडी झाली, मग त्याने बसल्या जागेवर फिरुन ज्वाळांकडे पाठ केली. जवळपास सगळे कपडे पूर्ण कोरडे झाल्यावर त्याचे पाय दुखतायेत, तळपायाला काहीतरी बोचतंय असं त्याला जाणवलं. पायाकडे बघितलं तर त्याला काही कळेना, परत गोल फिरत त्याने ज्वाळांकडे चेहरा केला. त्या उजेडात बघितलं तर तळपायातून रक्त येत होतं, पाय चिखलात बरबटलेले होते, जखमा नेमक्या कुठे झाल्यात याचा त्याला अंदाजंच येईना. पाय धुतल्या शिवाय ते कळणंही शक्य नव्हतं. मोठ्या प्रयत्नाने सगळे कपडे कोरडे झाले होते आणि आता परत त्या शेडमधून बाहेर जाऊन पूर्ण भिजत पाय धुवायचं त्याच्या जीवावर आलं होतं. बसल्या जागचा न उठता तो तसाच बुड जमिनीवर घसरत घसरत, खरंतर अक्षरशः खुरडत शेडच्या कोपऱ्यापर्यंत गेला. शेडमधून पाय बाहेर काढत पडत्या पावसात त्याने जमेल तसे पाय धुतले. परत जागेवर येत पाय ज्वाळांवर कोरडे केले आणि त्याच्या या वागण्याची त्याला भयानक लाज वाटली, स्वतःची घृणा वाटू लागली. तो चटकन जागचा उठला, त्याच्या अंगावर सर्रकन् काटा आला.

 

म्हातारीची डायरी

मला जाग येते.

जाग येते म्हणजे काय तर झोप नावाच्या अस्पृश्य मृगजळाकडे स्वतःला क्षण दोन क्षण सरेंडर केल्यानंतर जणू युगं न् युगं लोटल्यासारखे खडबडून उघडलेले डोळे. 

रात्र कायम वैऱ्याचीच असते. टक्कं उघड्या डोळ्यांनी रात्रीचं अंग न् अंग निरखत काळोख पिण्यापेक्षा मी टिव्ही लावते. टिव्हीतला रंगीबेरंगी प्रकाश नाचतो खोलीभर, आवाजंही कागदाची पुडी फुटून मोहरी सगळीकडे पसरावी असा पसरतो. 

मी टिव्ही लावते पण बघतेच असं नाही. एकटेपणा घालवण्यासाठी केलेल्या अगणित निष्फळ उपायांपैकी हा ही एक. निम्मी रात्र तशी काढल्यावर मी स्वतःला सांगते मधाशी बकणाभक खाल्लेल्या गोळ्यांत एक झोपेची गोळीही होती. उगाचंच गळ्यावरुन हात फिरवून मी कंठाखाली चाचपून बघते, गोळी हटवादीपणानं तिथेच अडकून तर पडली नाहीये ना. तिथे हाताला काहीच लागत नाही. 

जर गळ्याखाली उतरुन पोटात गेलीये तर झोपेला गवताच्या गंजीत सुई शोधल्यागत निम्मी रात्र शोधत माझा मेंदू भरकटत का बसलाय ते काही केल्या कळत नाही. 

ज्या झोपेला मेंदू दमछाक होईस्तोवर शोधतो तीच झोप मेंदूला पोखरत गुंगारा देत राहते. अन मी रात्रीचा एकेक कण गिळत पडून राहते. 

कधीतरी रात्रीला माझ्याबद्दल सहानुभुती वाटत असावी, किर्र आवाज करणाऱ्या रातकिड्यांचं तोंड दाबत मग ती पहाटेकडे सरकते. मी टिव्ही बंद करुन माझ्यातल्या अंधाराला मोकळं करते. 

टीप कागदानं शाई शोषून घेतल्यागत खोली अंधाराला शोषून घेते. नजर अंधाराला स्थिरावते पण मी डोळे मिटून घेते. डोळा लागलाय वाटेस्तोवर मला जाग येते.

मी डोळे तसेच बंद ठेवूनंच कुस बदलते. बघणाऱ्याला  वाटावं गाऽढ झोपेत या कुशीवरुन त्या कुशीवर वळलीये. 

मी तशीच पडून राहते, उठून करायचं काय हा प्रश्न असतोच. 

दिवस नावाचं अभेद्य अन न संपणारं कृष्णविवर आऽ वासून समोर उभारलेलं असतं. त्याच्यात पाय टाकताच गिळेल ते  मला, अशी उगाचंच वाटणारी भीती दडपत मी डोळे आणखी घट्ट बंद करते. 

उगवत्या दिवसाचे आपले असे आवाज असतात, ते कानावर पडत राहतात. 

मला जाग येऊ नये म्हणून दबक्या आवाजातलं बोलणं, सावकाशीने लावलेलं उघडलेलं दार, स्टीलच्या भांड्यांना काचेच्या वस्तूंपेक्षा जास्त जपत हाताळणं सगळ्या दबक्या आवाजांची अंगाई मला झोपवू शकत नाही. 

मी पडून मात्र राहते. 

कसला तरी मोठा आवाज येतो आणि चटकन कोणी तरी म्हणतं श्शूऽऽऽ ती झोपलीये आवाज करु नको.

मी हलत नाही, वाट बघते मलाही खरंच कधी वाटेल का, कि मी झोपलेय? 

- म्हातारीची डायरी

 

यू हॅव रीच्ड भाग ४

 त्याला सहसा स्वप्नं पडत नसंत. नीलाला मात्र खूप स्वप्न पडायची. कधी दिवसभर ज्या गोष्टीचा फार विचार केला असेल त्याची, तर कधी बेसंबंध, तर कधी पारंच अगम्य.

आज मात्र तो झोपला आणि त्याला स्वप्न पडलं. स्वप्नात त्याच्या अंगावर कडक इस्त्री केलेला फॉर्मल ड्रेस, पायात लेदरचे शूज होते, डोक्याशी ऑफिसची बॅकपॅक घेऊन तो गाऽढ झोपला होता. अस्ताव्यस्त केस आणि चेहऱ्यावरचा थकवा स्पष्टं दिसत होता. तो जिथे झोपला होता तिथे सोसाट्याचा वारा सुटलेला, त्यावर त्याचे केस उडत होते आणि आणखी अस्ताव्यस्त होत होते, पॅंटमध्ये टकइन केलेल्या शर्टात वारा घुसून त्याचा फुगा होत होता. धुळीसोबत कागदाचे कपटे, प्लॅस्टिकच्या पिशव्या आणि सुकलेल्या फुलांच्या पाकळ्या वाऱ्यावर उडत होत्या. तो कुठे झोपलाय हे त्याला कळेना तसा मागे सरकत त्याने पूर्ण फ्रेम नजरेत बसवून बघायचा प्रयत्न केला तर आजूबाजूची जागा आता जऽरा ओळखीची वाटू लागली. एक अजस्त्र वडाचं झाड, झाडाच्या फांद्यावरुन  लोबणाऱ्या पारंब्या, झाडाच्या बाजूने बांधलेला प्रशस्त पार. पाराच्या पंधरा एक फुटांवर एक भलीमोठ्ठी कंपाऊंड वॉल. एवढी मोठी कि त्याने पायापासून वर पाहायला सुरुवात केल्यावर वरचं टोकंच सापडेना, थेट आभाळाला टेकल्याचा भास होऊ लागला. भिंती अलिकडचं जग वेगळं आणि पलिकडचं वेगळं, सरसकट दोन भाग करणारी सीमारेषाच जणू. पण भिंतीच्या आतल्या बाजूने बाहेर काय आहे याचा अदमास लावणं कठिण, खरंतर आतल्या बाजूला तो असूनंही तो नेमका कुठंय याचा अंदाज त्याला लावता आला नव्हता. कंपाऊंड वॉल आणि पाराला चिकटून उगवलेली रानटी झाडांची रोपटी. हे सगळं कुठे तरी निश्चितंच पाहिलंय असं त्याला स्वप्नात जाणवत होतं. वाऱ्यावर उडणारी धूळ कि रानफुलांचा वास नेमकं काय नाकात गेलं ते त्याला कळलं नाही पण त्याला जोरदार ठसका लागला. त्यानं कुस बदलली, उबळ कमी झाली पण ठसका पूर्णपणे थांबला नाही. गुडघे पोटाशी घेत तो तसाच खोकत खोकत पडून राहीला. तो जागा असल्यासारखा झोपेतंही स्वप्नातली ती जागा नीट निरखून पाहू लागला आणि मग त्याला लक्षात आलं तो मातीत म्हणजेच जमिनीवर झोपला होता. खोकला अजूनंही पूर्ण थांबला नव्हताच त्याचा, भवतालाचा अदमास घेता घेता त्याला एकदम स्ट्राईक झालं, तो कैलास स्मशानभूमीत झोपला होता. ठसक्याचा जोर कमी झाला नव्हता, झोपेतंच त्याला पाठीवरुन कोणी तरी हात फिरवल्यासारखं वाटलं. त्याला डोळे उघडून बघावं वाटत होतं पण डोळ्यावरची ग्लानी काही केल्या जाईना, इतक्यात पाठीवरचा हात त्याच्या गालावरुन फिरला आणि स्वप्नात झोपलेल्या त्याने चपापून डोळे उघडले. तो हात, तो स्पर्श ओळखीचा होता पण, पण गालावर कोणीतरी बर्फ फिरवावा असा तो थंडगाऽर होता. डोळे पूर्ण उघडताच त्याला लक्षात आलं तो नीलाच्या समाधीच्या पायथ्याशी झोपला होता, आता फारसा विचार न करता त्याला लक्षात आलं कि तो स्पर्श नीऽलाचा होता. तो स्पर्श ओळखल्या बरोबर पायाच्या नखापासून ते डोक्याच्या केसांपर्यंत वीजेचा झटका बसावा अशी त्याची अवस्था झाली. अंगावर सर्रकन् काटा आला आणि तेव्हाच मुसळधार पावसाला सुरुवात झाली. झाडाचा आडोसा वगैरे न शोधता तो तसाच पावसात चिंब भिजत उभा राहीला आणि आता त्याला खरोखरंच जाग आली.

जाग आली तेव्हा त्याला दरदरुन घाम फुटला होता, अंगावरचा शर्ट घामाने ओलाकच्चं झालेला, जणू तो खरोखरंच पावसात भिजला होता. हात लांब करत त्याने पहिल्यांदा पंख्याचं बटन दाबलं पण पंखा लागेना, लाईट गेली  होती. बसल्या जागेवर त्याने नजर फिरवली तेव्हा त्याला अंधारात चमकणारे चहाचे दोन रीकामे कप दिसले. डोळ्यांवरची ग्लानी जशी कमी झाली तसं त्याला आठवलं कि झोपी जाण्याआधी त्याच्या घरी निलेश येऊन गेला होता किंवा निलेश आल्याचा त्याला भास झाला होता. तो भास होता कि सत्य या विचित्र द्वंद्वामुळे परत डोकं बधीर होऊ नये म्हणून त्याने जाणीवपूर्वक त्याला कोणतं स्वप्न पडलं होतं हे आठवायचा प्रयत्न केला. स्वप्नात तो झोपला होता आणि कदाचित स्वप्नातल्या झोपेतंही त्याला स्वप्न पडलं होतं, नीलाच्या थंडगार स्पर्शाने स्वप्नातल्या स्वप्नातून तो जागा होऊन तो मुसळधार पावसात भिजत होता. तसा भिजत असताना त्याला झोपेतून जाग  आली होती. नेमका भास कोणता? स्वप्न कोणतं? स्वप्नातलं स्वप्न, भास या सगळ्याची टोटल लावता लावता त्याचं डोकं परत एकदा जड होऊ लागलं होतं.

नीलाला विचित्र किंवा अगम्य स्वप्नं पडायची तेव्हा ती कितीही गडबडीत असली तरीही त्याला सांगून त्याचा काय अर्थ असावा याची उकल केल्याशिवाय आपल्या कामाला लागायची नाही. त्याला आता पुसटसं आठवलं कि मागे एकदा नीलाने त्याला सकाळी उठल्या उठल्या एक विचित्र स्वप्न पडल्याचं सांगितलं होतं. ते स्वप्न काहीसं असंच होतं. तिला स्वप्न पडलं होती कि तिच्या स्वप्नात प्रशांत एका अनोळखी ठिकाणी झोपला होता, त्याच्या स्वप्नात वादळ सुटलं होतं. त्याला ठसका लागला तेव्हा प्रतिक्षिप्त क्रिया म्हणून तिने त्याच्या पाठीवरुन हात फिरवायचा प्रयत्न केला तेव्हा प्रशांत जिथे झोपला होता त्या जमिनीखालून तिचा हात बाहेर आला. तिने पाठीवरुन हात फिरवून गालावर हात टेकवून त्याला मिठि मारण्याआधी तो चपापून उठला होता. तो कुठे झोपला होता, तिचा हात जमिनीखालून कसा काय आला, तिच्या स्पर्शाने तो दचकला का, ती जमिनीखाली काय करत होती, आभाळाला टेकणारी कंपाउंड वॉल, या सगळ्याचा अर्थ काय हे त्या दोघांनाही  लक्षात आलं नव्हतं.

साला हे काय चाललंय, माणूस भेटल्याचा भास होण्यापर्यंत ठिक होतं, मेलेल्या बायकोला हयात असताना पडलेलं स्वप्न तंतोतंत तसंच आपल्याला कसं काय पडू शकतं, का स्वप्न पडल्याचाही भासंच झाला आपल्याला? स्वप्नं, स्वप्नातलं स्वप्न, खरे प्रसंग, स्वप्नांतले भास, भासातले स्वप्न या सगळ्यांची डोक्यात सरमिसळ झालेली असताना त्याला घरात स्वस्थं बसणं शक्य नव्हतं. निलेश म्हणल्याप्रमाणे आपल्या डोक्यावर परीणाम झालाय किंवा होऊ लागलाय असं त्याला आता वारंवार वाटू लागलं होतं, खरंतर निलेशने फक्त सायकॅट्रीस्टकडे जाणं सुचवलं होतं, डोक्यावर परीणाम झालाय ही जोड त्याच्या मनाचीच. या सगळ्याच्या मूळाशी कैलासंच आहे, याची सुरुवातंच स्मशानाच्या आकर्षणातून झालीये का अशी शंका त्याच्या मनाच्या एका कोपऱ्यात जोर धरु लागली होती. तरीही ती ओढ काही केल्या कमी होत नव्हतीच. सिगारेटच्या पाकिटावरचे वैधानिक ईशारे वाचून, भयावह फोटो बघूनंही सिगारेट ओढणारा त्याकडे सोयीस्कर रीत्या दुर्लक्ष करुन आपण शाश्वत अशा दरीत उडी मारतोय, जिथून परतणं शक्यंच नाही हे मनोमन माहीत असूनंही सिगारेट ओढणं सोडत नाही तसं कैलास त्याच्याकडून सुटत नव्हतं.

या सगळ्या विचारचक्रातून बाहेर पडण्याचा रामबाण उपाय होता त्याच्याकडे. काही विषांवर जसा विषाचाच उतारा चालतो तसंच कैलासचे विचार, त्यातून होणारी मानसिक तगमग, कन्फ्युजन्स या सगळ्यावर त्याच्यासाठी उताराही कैलासंच होतं. कैलासमध्ये जाऊन शांत बसून राहणं हे त्याच्यासाछी मेडीटेशनपेक्षा कमी नव्हतं. त्याने हात लांब करत हॉलमधली खिड़की उघडली, कडकडकडकड आवाज करुन धोधो पावसाला सुरुवात झाली. अवकाळी मुसळधार कोसळणाऱ्या पावसात कसलीही लगबग न करता फॉर्मल ड्रेस घालून सावकाशीनं पावसाचा थेंब न थेंब अंगात मुरवून घेत तो कैलासच्या दिशेनं चालू लागला. 

यू हॅव रीच्ड भाग ३

 

दोघांचा आवाज वाढला, ड्रायवरने खाली उतरत प्रशांतच्या बाजूचा दरवाजा उघडून प्रशांतला हाताला धरुन बाहेर खेचायचा प्रयत्न केला. बाचाबाची वाढली तसे आजूबाजूचे लोक जमा झाले, सकाळचा ड्रायवरंही लोकांचा घोळका बाजूला करत करत गाडीपाशी पोचला. काय तमाशा आहे काय म्हणत गर्दी पांगवली, कॅबवाल्याला समजावत ड्रायविंग सीटवर बसवलं, प्रशांतला सर प्लिज चला मी तुम्हाला ड्रॉप करतो म्हणत बाहेर उतरवलं. प्रशांतंही कसलाही प्रतिकार न करता बाहेर आला आणि निमूट सकाळच्या ड्रायवरच्या गाडीत जाऊन बसला. पूर्ण प्रवासात दोघेही एकमेकांशी बोलले नाहीत, प्रशांतचे घर जवळ आल्यावर मात्र ड्रायवरने न रहावून बोलायला सुरुवात केली. 

सर तुम्हाला ऑकवर्ड पोझिशनमध्ये नाही टाकायचं मला पण सर खरंच काळजी वाटली म्हणून बोललो सकाळी. स्मशानात जाऊन बसताय सर दिवस दिवसभर, जिथे सामान्य माणूस जायचं टाळतो, जायला घाबरतो, नाईलाज म्हणून जातो, अगदी स्मशानाच्या रस्त्यावरुन जायचं टळण्यासाठी रस्ता बदलून वेळप्रसंगी लांबच्या रस्त्यानेही जातो, अंत्यविधीला गेलाच कुणाच्या तर जमेल तितक्या लवकर तिथून बाहेर पडतो, सगळ्यांना माहीती असतं कि हेच आपलं शेवटचं डेलस्टीनेशन हेच आहे तरी आपण ईथे कधीच येणार नाही या अविर्भावात स्वतःला फसवत जगतात, होताहोईस्तोवर सगळेचजण तिथे जाणं टाळतात तेच स्मशान तुम्ही रोज सकाळी उठून धावतपळत गाठता. हे माझ्या डोक्याबाहेरचंय, विचित्रंय सर हे. का करताय असं, प्लिज नका करु, मानसिक संतुलन बिघडून जाईल अशानं तुमचं. उद्या तुमच्या ऑफिसमध्ये कळलं कि दिवसभर तुम्ही स्मशानातून काम करताय तर काय परीणाम होतील याचा तरी विचार करा सर. 

इतका वेळ शांत बसलेला प्रशांत खाली उतरता उतरता म्हणाला मला बरं वाटतं म्हणून मी जातो तिथे. एनीवे थॅंक्स.

सर बरं वाटतं? पण हे असं बरं वाटणं नॉर्मल नाहीये ना, तुम्हाला एक सांगू का सर म्हणत तो थोडा चाचपडत बोलला कि स...सर गैरसमज करुन घेऊ नका पण तुम्ही एखाद्या सायकॅट्रीस्टकडे का जाऊन येत नाही?

त्याच्याकडे एक जळजळीत कटाक्ष टाकत प्रशांत म्हणाला मी वेडा नाहीये, वेडा नाहीये मी. पैसे किती झाले?

रागावू नका सर पण... बरं जाऊद्या, मी काही पैशासाठी तुम्हाला सोडायला नाही आलोय आत्ता, तुम्ही तर राईडंही बूक केली नाहीयेत. हे माझं कार्ड ठेवा सर, छोटासा बिजनेस ए आपला ट्रॅव्हल्सचा. कधी काहीही लागलं तर फोन करा, माझं नाव निलेश आहे म्हणत त्याने त्याचे नील ट्रॅव्हल्सचे विजिटींग कार्ड प्रशांतच्या हातात दिले.

थॅंक्स म्हणून कार्ड घेत अरे पण पैसे किती झाले ते सांग ना म्हणूम प्रशांतने त्याला आग्रह केला.

सर प्रत्येक गोष्ट पैशासाठी नाही करत माणूस म्हणून त्याने कॅब चालू केली.

मग कशासाठी हे...

सर, तुमचं डेस्टीनेशन ते नाही हे आहे हे सांगायाला, असं म्हणत निलेश हसून निघून गेला.

निलेश गेला पण रात्री उशिरापर्यंत प्रशांतच्या कानात त्याचे शब्द घुमत राहीले. सायकॅट्रीस्टकडे जाऊन या, ते तुमचं डेस्टीनेशन नाहीये, ऑफिसमध्ये कळलं तर काय होईल? मानसिक संतुलन बिघडून जाईल अशानं तुमचं. फिरुन फिरुन तीच ती वाक्य कानात घुमत होती, उत्तरोत्तर आवाजंही वाढत राहीला. डोक्यात घण घातल्यासारखं वाटत राहीलं ढण्ढण्ढण. त्याने घरातल्या घरात चकरा मारल्या, डोळे मिटून मेडीटेट करायचा प्रयत्न केला पण डोळे मिटल्यावर कैलासचा कानाकोपरा मिटल्या डोळ्यात घुमत रहायचा आणि उघडल्यावर कानात निलेशचे शब्द. 

त्याने मनगटावरच्या घड्याळ बघितलं तेव्हा रात्रीचे अडीच वाजले होते. आत्ता उठावं आणि कैलास गाठावं असं त्याला मनोमन वाटू लागलं. कॅब बूक करण्यासाठी त्याने मोबाईल बाहेर काढला पण परत निलेशंच तर राईड अँक्सेप्ट करणार नाही ना या विचाराने त्याची राईड बूक करायची हिंमतंच होईना. त्याचं एक मन म्हणत होतं कि च्यायला कोण हा निलेश, एक कॅब ड्रायवर साधा, काय संबंध त्याचा, मी काय त्याला आन्सरेबल नाहीये, तो कोण मला कुठेही जाण्यापासून अडवणारा आणि एका बाजूला निलेशचे शब्द कानावर ढण्ढणा आदळत होते, तुमचं मानसिक संतुलन बिघडेल, सायकॅट्रीस्टला दाखवा आणि उद्या तुमच्या ऑफिसात कळलं तर हि सगळ्यात जास्त त्रास देणारी वाक्य होती. कॅब बूक करण्यासाठी परत फोन बाहेर काढल्यावर तो स्वतःशी पुटपुटला ऑफिसमध्ये कळलं तर? साला हा निलेशंच ऑफिसमध्ये जाऊन काही बोलायचा नाही ना? हि शंका मनात आल्या आल्या प्रशांतने पटकन फोन खिशात ठेऊन दिला. या सगळ्या गोंधळात पहाटेचे सव्वातीन वाजून गेले होते. त्याने मनाचा हीय्या करुन ठरवलं साला चालतंच जाऊया, निघण्याआधी खिडकीचा पडदा ओढून बंद करताना त्याने बाहेर डोकावून पाहीलं, नजरेच्या टप्प्यात बसणारा पूर्ण रस्ता निर्जन होता, माणूसंच काय एखादं भटकं कुत्रंही दिसत नव्हतं. 

तो घराला कुलूप लावून रस्त्यावर आला आणि नीलाच्या शाळेच्या दारात त्याला निलेश दिसला, म्हणजे निलेशची कॅब दिसली. भेंचोद हा काय दिवसरात्र मला नजरकैदेत ठेवतो का काय असं म्हणत तो चटकन दोन पावलं मागे सरकला. नीलाच्या शाळेवरुन जाण्याशिवाय त्याच्या घरुन जायला दुसरा रस्ताही नव्हता. तो चरफडत परत घरात आला, धुसफुसत एका जागी बसून राहीला. पंधरा मिनिटांनी खिडकितून डोकावून बघितलं तर रस्ता परत पूर्णपणे निर्जन होता. 

निलेशची कॅब कोपऱ्यावर नव्हती, मनातल्या मनात सुटकेचा निश्वास टाकत तो परत बाहेर आला, घराला कुलूप लावून रस्त्यावर आला तर परत नीलाच्या शाळेबाहेर निलेशची कॅब उभी होती. आपल्याला निश्चितंच भास होतोय असं त्याला वाटू लागलं पण पुढे जाऊन चेक करायची हिंमत होईना. त्याची भयंकर चिडचिड होत होती, काय करावं ते सुचेना तेव्हा त्याने रागारागात पायापाशी पडलेला एक दगड उचलून कॅबच्या दिशेने भिरकावला, खळ्ळकन् आवाज आल्या आल्या त्याला त्याची चूक जाणवली. तो आवाजाच्या दिशेने धावत गेला, नीलाच्या शाळेच्या कोपऱ्यावर आणि पूर्ण रस्त्यावर कोणीच नव्हते, कोणतीही गाडीही नव्हती, सगळीकडे सामसूम होती. त्याने घड्याळात पाहीलं तर, सकाळचे सहा वाजले होते. पक्ष्यांचा किलबिलाट ऐकू येऊ लागला होता, शहर अजून गाढ झोपेत होतं, स्वतःला मिटून घेण्याआधी नीलाच्या शाळेपलिकडची रातराणी नेटानं गल्लीच्या रंध्रारंध्रात सुवास पेरत होती. डोळे मिटून त्याने रातराणी पूर्ण दमाने छातीत भरुन घेतली, क्षणात सबंध रात्रीच्या जागरणामुळे आलेली मरगळ कमी झाल्यासारखं वाटलं त्याला. डोळे उघडून पुढे चालू लागणार एवढ्यात त्याला पायाशी त्याने भिरकावलेला दगड आणि इतस्तः पसरलेले काचेचे बारीक तुकडे दिसले. कुठेही काचेची फुटलेली वस्तू, गाडी काहीही दिसत नसताना ईथे काच कशाची फुटली तेच कळेना, जर एखाद्या गाडीच्या काचेवर दगड लागला तर तो गाडीत जाऊन पडायला हवा, रस्त्यावर दगड पडलाच कसा काय आणि पडला तर पडला पण मग सेकंदात गाडी गायब झालीच कुठे आणि कशी? कि हा दगड, या काचा आणि मी हा दगड भिरकावणं हे सगळंच भास आहे? आधीच पूर्ण रात्रभराचं जागरण त्यात ही असली न उमगणारी अन सुटणारी कोडी. त्याचं डोकं काम द्यायचं बंद झालं होतं, या सगळ्याचं मूळ आपल्याला कैलासमध्ये जायच्या ईच्छेमध्येच आहे असं वाटू लागल्याने त्याने कैलासला जाणं टाळायचंच ठरवलं. रात्रभर अंगमेहनतीचं काम केल्यासारखा तो थकला होता, हा थकवा मानसिक पातळीवरचा जास्तं असला तरी झोपेअभावी शरीरालाही आता रीबूटची गरज वाटत होती. असं असूनंही घरी आल्यावर त्याला झोप येईना. रात्रीत घडलेल्या कोणत्या गोष्टी खऱ्या आणि कोणते भास याबद्दल त्याची पुरती गल्लत होऊ लागली होती, एका पॉइंटनंतर त्याने कसलाही विचार करायचा बंद केलं. साला तो निलेश म्हणाला तसा आपल्या डोक्यावर परीणाम तर नाही ना झाला, सायकॅट्रीस्टकडे जावं लागेल का आपल्याला खरंच, बरं खरंच आपलं मानसिक संतुलन बिघडलं असेल तर आपल्याला कसं कळेल कि आपण सायकॅट्रिस्टकडे जायला हवं? एकामागे एक प्रश्नांची न संपणारी माळंच समोर येत होती, उत्तर मात्र कशाचंच नव्हतं.

आजचा दिवस फार व्यस्तं होता त्याचा, तीनेक तासाचं वर्च्युएल इन्स्पेक्शन आणि उरलेल्या वेळात आय.ए.सो. रीसर्टीफिकेशन ऑडिट होतं. दोन्ही मिटींग्जसाठी त्याला कॅमेरा ऑन ठेवावा लागणार होता त्यामुळे आज कैलासमधून काम करणं अशक्य होतं. शेवटी आज कैलासमध्ये जायलाच नको, साला त्या निलेशची कटकटंही जरा कमी होईल असा विचार करुन त्याने घरातल्या डेस्कवर लॅपटॉप अरेंज केला. सगळी कामं उरकता उरकता संध्याकाळचे चार वाजले, त्याला त्या गडबडीत जेवायचीही शुद्ध राहीली नाही. कामं गुंडाळून त्याने नेपमीपेक्षा लवकरंच सुटी केली. चांगला मग भरुन कडक आल्याचा चहा करुन घेतला आणि तो पिता पिता आता कैलासला कसं जावं हा विचार करु लागला. चहा संपवून काहीतरी मनाशी ठरवल्यासारखा तो उठला, पाण्याची बाटली भरुन घेत घराबाहेर पडला नि थेट चालायला सुरुवात केली. दोन दिवसांपासून तो कैलासला गेला नव्हता, तिकडे जाण्याची हि कसली अनामिक ओढ हे त्याला कळत नव्हतं आणि त्याला याचा विचारंही करायचा नव्हता. चालताना त्याची अस्वस्थता वाढलीये, छातीवर कोणीतरी अवजड वस्तू ठेवून दाबतंय असं त्याला वाटत होतं. त्याने चालण्याचा वेग वाढवला, छातीतली धडधड वाढण्यापलिकडे बाकी काहीच झालं नाही. रस्त्याने चालताना त्याला बाकी काहीही दिसत नव्हतं, सगळं लक्ष कुठे निलेश तर दिसत नाहीये ना यावरंच केंद्रीत झालं होतं. कॅब्जचा महापूर आलाय आणि आपण तो पार करत, कधी कॅब्ज तुडवत चाललोय आणि सगळ्या कॅब्जच्या खिडक्यांतून निलेश हात बाहेर काढून आपल्याला मागे खेचतोय, सर जाऊ नका म्हणतोय आणि आपण त्याला दुर्लक्षून रेटून पुढे चाललोय असं काहीबाही वाटत होतं त्याला. आपण पूर्ण दुर्लक्ष करतोय हे लक्षात आल्यावर सर तुमच्या डोक्यावर परीणाम झालाय, सायकॅट्रिस्टकडे घेऊन जाऊ का म्हणत निलेश भेसूर हसतोय असं वाटू लागलं तसा तो आणखी वेगानं चालू लागला, इतकं कि बघणाऱ्याला वाटावं कि धावतोय तो. काही क्षणातंच कैलासचं गेट ओलांडून तो आत आलाय हे त्याच्या लक्षात आलं तसा छातीवरचं वजन गॅसच्या फुग्यासोबत उडून गेल्यासारखं त्याला हलकं हलकं वाटू लागलं. तो त्याच्या नेहमीच्या पारावर जाऊन बसला, म्युट केलेल्या टिव्हीवर जसं फक्त चित्र दिसत राहतं पण आवाज येत नाही तशी त्याला आजूबाजूची हालचाल फक्त दिसत होती पण कानात कसलाही आवाज येत नव्हता. तो डोळे मिटून शांत बसून राहीला, तिथे पोहोचल्यावर नेमकं शब्दात सांगता येणार नाही असं समाधान त्याला जाणवत होतं. किती वेळ गेला कुणास ठाऊक पण अचानक कुणाच्या तरी आर्त किंकाळीने तो भानावर आला. डोळे उघडून पाहीलं तर आजूबाजूला कोणीही नव्हतं पण शोकाकूल लोकांच्या ओक्साबोक्शी रडण्याचे आवाज येत होते. तो आवाजाच्या दिशेने गेला, एक अंत्ययात्रा नुकतीच स्मशानात दाखल झाली होती. तो थेड्या दूरुनंच अंदाज घेत उभा राहीला. लोकांच्या बोलण्यावरुन कोणीतरी तरुणंच मुलगा गेल्याचं कळलं, अशा बातमीने कोणीही हळहळेल तसाच तो सवयीनं हळहळला. मृताचे आप्तेष्ट दुःखातिरेकाने व्याकूळ झाले होते पण त्यात एकजण अगदी शांतपणे मृतदेहापाशी बसून राहीला होता, त्याच्या डोळ्यात टिपूसंही नव्हता न तो काही बोलत होता, फक्त कोऱ्या चेहऱ्याने मृत व्यक्तिच्या चेहेऱ्याकडे एकसारखा बघत होता. अंत्यविधीची तयारी होत आली तसं एकेका जवळच्या व्यक्तिला मृतदेहापासून दूर करणं आणि समजूत घालणं हे मोठं जिकिरीचं झालं होतं. टाहो फोडणाऱ्या स्वकियांना आवरणं हे भयंकर मोठं आव्हान होतं अंत्ययात्रेतल्या लोकांसाठी. बाकी सर्वांना स्वतःला आवरा, डोळे भरुन शेवटचं बघून घ्या वगैरे समजावत असताना त्याला मात्र लोक म्हणत होते आण्णा असं करु नकोस रे, मोकळा हो, आत दाबून ठेऊ नकोस, त्रास होईल तुला. त्याला कोणीतरी रडायला सांगा रे, रडायला हवा तो, असं दाबून ठेवणं बरं नाही त्याच्या प्रकृतीसाठी. आण्णा मात्र शून्यात नजर रोखून बसला होता, मघधूनंच कोणी काय सांगेल त्या यांत्रिक हालचाली करत होता पण डोळ्यात पाण्याचा थेंब नव्हता. सरण रचून मृतदेह सरणावर ठेवल्यावरंही आण्णा मूकपणे शून्यातंच नजर लावून होता. आजूबाजूचे लोक आण्णा मोकळा हो रे असं दाबून ठेऊ नकोस म्हणून विनवण्या करत होते पण त्याने काहीही फरक पडत नव्हता. सगळे नातेवाईक हवालदिल झाले होते, खांदा गदागदा हलवून आण्णा ए आण्णा म्हणणाऱ्या एकालाही आण्णा प्रतिसाद देत नव्हता. कोणास ठाऊक काय विचार करुन पण प्रशांत त्याच्या जागेवरुन पुढे चालत चालत आण्णापाशी जाऊन थांबला. काहीही न बोलता त्याने आण्णाच्या डोळ्यात पाहीलं, दोन्ही दंडाला पकडून त्याला उभं केलं. ईतका वेळ कोणालाही दाद न देणारा आण्णा उभा राहीला, त्याला घट्ट मिठी मारुन प्रशांतने त्याच्या पाठीवर हात फिरवला अन आण्णाने टाहो फोडला. आण्णाचा आवाज उपस्थितांच्या काळजावर चर्र करत घाव करुन गेला. प्रशांत बाजूला झाला तसा आण्णा मटकन् गुडघ्यावर बसला आणि अनिर्बंध ढसाढसा रडला. प्रशांत निर्विकार चेहऱ्याने तिथून निघून परत पारावर येऊन बसला, झाडाला टेकता टेकता तिथेच आडवा झाला. काल रात्रभराचं जागरण, आजचं दिवसभराचं काम आणि सतत केलेले विचार, भास या सगळ्यामुळे दमलेला तो काहीही कळायच्या आत गाढ झोपी गेला तेव्हा रात्रीचे सव्वा आठ होत आले होते. तो जिथे बसायचा तो पार स्मशानाच्या एका टोकाला कोपऱ्यात होता त्यामुळे तिकडे येणाऱ्या जाणाऱ्यांची वर्दळ नसायची आणि म्हणूनंच तो तिथे झोपी गेल्याचं फारसं कोणाच्या लक्षात आलं नाही. ज्यांनी पाहिलं त्यांना कोणी तरी दारुडा खूप दारु ढोसून तिथे पडलाय असं वाटल्याने त्याला कोणीच उठवलं नाही. तसंही कोणता सामान्य माणूस स्मशानात कशाला झोपेल तेव्हा कोणाला वेगळी काही शंका यायला. प्रशांत मध्यरात्रीनंतर जागा झाला तेव्हा सभोवताल लाल पिवळ्या ज्वाळांनी भरुन गेला होता, गार हवेचा झोत आला तशी एखाद्या चितेपाशी जाऊन बसून उब घ्यायची अघोरी ईच्छा त्याच्या मनात आली तसा तो मनोमन चपापला, मनात तीव्र अपराधीपणा दाटून आला आणि अंगावर सरसरुन शहारा आला त्याच्या. दंडापासून मनगटापर्यंत उघडे हात त्याने चोळले, पारावरुन उठला आणि स्मशानातल्या नळ कोंडाळ्यावर गेला, मोठा नळ सोडून त्याने थंड पाण्याचे हबकारे चेहेऱ्यावर मारले, पाठोपाठ हातंही धुतले. खिशातला रुमाल काढून चेहरा आणि हात पुसत तो घाईघाईने कैलासच्या बाहेर पडला तेव्हा पहाटेचे साडेतीन वाजले होते.

चितेची शेकोटी करायचा विचार मनात आल्यामुळे तो भलताच अस्वस्थ झाला होता. पुढचा पूर्ण आठवडा त्याने महत्प्रयासाने कैलासला जायचं टाळलं. त्यानंतरच्या आठवड्यातंही कैलासला जायची अनावर ईच्छा होऊ लागली, ते टाळायचं म्हणून त्याने मुंबईतल्या एका ट्रेनिंगसाठी स्वतःला एनरोल करुन तीन दिवस मुंबई गाठली. पुण्यात परत आल्यावर मात्र त्याला काही केल्या कैलासपासून लांब राहवेना, परत त्या दिवशी झालं होतं तसं छातीवर काहीतरी अवजड वस्तू ठेवून वरुन कोणीतरी दाबल्यासारखं वाटू लागलं त्याला. बराचवेळ ते दडपण सहन करत तो पुणे स्टेशनवरच्या कमसम कॅफेत तसाच बसून राहीला. आता छाती फुटून बारीक बारीक तुकडे आजूबाजूल उडतील असं वाटू लागलं, ताण असह्य झाला तसा त्याने फोन उचलून कॅब बूक केली, नेहमीप्रमाणे ड्रायवरने त्याला कैलासच्या दारात सोडलं, कपड्याची बॅग, लॅपटॉपची बॅकपॅक घेऊन तो जड पावलांनी चालत कैलासमधे शिरला, ईकडे तिकडे न बघता तडक पार गाठला. पारावर टेकून दीर्घ श्वास घेतला नाकात उदबत्त्या, गुलालबुक्का, सुकलेली फुलं, रानफुलं, गवत सगळ्याचा संमिश्र वास आला, तो घशात अडकून जोरदार ठसका लागला आणि त्याला आपल्या टेरीटेरीत आल्याचं फिलींग आलं. नव्याने सिगरेट ओढायला लागलेल्या माणसाला जसा पहिल्या कशला ठसका लागतो डोळे लाल होतात, डोळ्यातून पाणी येतं पण त्याला किक बसते, एक हवंहवंसं डोकं हलकं करणारं फिलींग येतं तसं त्याला होत होतं. त्याने समाधानाने हसत डोळे उघडले, तब्बल बारा दिवसैनंतर तो पारावर येऊन बसला होता. शर्टाच्या बाह्या दुमडत तो नळावव गेला, हात तोंड धुवून एखाद्या साधूने ध्यानस्त बसावं असा तो पारावर येऊन परत डोळे मिटून बसला. संथ लयीत मगाशी ज्या वासाने ठसका लागला होता तोच वास तो छातीत भरुन घेत होता, हळूहळू त्याला तो वास हवाहवासा वाटू लागला होता. त्याला परत अपराधी वाटू लैगलं होतं पण त्याने आज अपराधीप़णाला ओवरपॉवर होऊ द्यायचं नाही असं मनोमन ठरवलं होतं. थोड्यवेळाने पाठ भरुन आली तशी त्याने कपड्यांची बॅग डोक्याखाली घेत पारावरंच अंग टाकून दिलं. निरभ्र आकाशातल्या ताऱ्यांची रांगोळी बघत बघत तो गाढ झोपी गेला. त्या रात्री त्याला कसलीही स्वप्नं पडली नाहीत, दिड आठवड्याने तो शांत झोपी गेला. सकाळी उठला तेव्हा सव्वा आठ वाजले होते, त्याने हाताच्या बाह्या सरळ करत बटनं लावली, तोंडावरुन हात फिरवत जागचा उठला, नीलाच्या समाधीपाशी जाऊन प्रसन्न हसला, आय लव्ह यू म्हणून अर्धा पाऊण तास तिथेच बसून राहीला. मग पारावर बसत त्याने बॅकपॅकमधून लॅपटॉप बाहेर काढला, काही महत्वाच्या मेल्सला रीप्लाय केले, सेटींग्जमध्ये जाऊन आऊट ऑफ ऑफिसचे ऑटो रीप्लाइज ऑफ केले. काल रात्री कमसम मधून पार्सल घेतलेलं सॅंडविच पारावरंच बसून खाल्लं आणि झाडाला टेकत कामाची सुरुवात केली. दहा वाजले होते, कैलासमध्ये वेगवेगळ्या दहाव्याच्या विधीसाठी नातेवाईकांची गर्दी झाली होती. लॅपटॉपचा किबोर्ड बडवता बडवता तो अधूनमधून मान वव करुन बघत होता. कोणाच्या पिंडाला खाती ठेवायचा अवकाश कि वाट बघत असल्यासारखे कावळे शिवत होते तर कोणाला जराशी वाट बघावी लागत होती. पिंडाला कावळा शिवल्यावर इतकावेळ अस्वस्थता परावर्तित करणाऱ्या आप्तेष्टांच्या चेहेऱ्यावर सुटका झाल्याचं समाधान दिसू लागायचं. तुरळक पिंडांना कावळा शिवण्यासाठी जास्त वेळ थांबावं लागत होतं, तोवर घरच्यांची चलबिचल वाढत होती, अस्वस्थ चेहेऱ्याने येरझाऱ्या घालणाऱ्या नातेवाईकांची आणि कुटुंबाची अवस्था पाण्याविना तडफडणाऱ्या माशांसारखी होत होती. ते पुढे येऊन मृतात्म्याला काही बाही करु, कोणालातरी सांभाळू, काळजी करु नकोस आम्ही आहोत वगैरे सांगत होते. एकेक करत जवळपास सगळ्या पिंडांना कावळा शिवला फक्त ‌एक पिंड स्मशानात कावळ्यांचा थवाच्या थवा वर घोंघावत असताना तसच्या तसं पडून राहीलं होतं. पहिली दहा पंधरा मिनिटं सगळे शांत बसले होते, नंतर मग कोणी कोणी कुटुंबातल्या एकेकाला वेगवेगळ्या सूचना करु लागले. आईची काळजी घेईन सांग रे त्याला, मी नीट राहते काळजी करु नका बोल गं, बहिणीला अंतर देणार नाही वचन दे, सूचना थांबेनात. या कोणत्याही गोष्टींनी उपायोग होत नव्हता, कोणीतरी म्हणालं काहीतरी ईच्छा राहीली असणार बघ. घरातल्या एकेकाने पुढे जाऊन आठवेल तसं काय काय बोलून झालं, काहीही उपयोग होईना. बघता बघता पाऊण एक तास झाला, घरातले सगळे हतबल झाले होते, किती तरी कावळे वर घोंघावत असताना एकही कावळा तिकडे फिरकेना, एक दोनदा एक कावळा पिंडापाशी क्षणभर बसला पण पिंडाला न शिवताच परत उडून गेला. कोणीतरी चटकन म्हणालं अरे थोडं लांब थांबा रे त्या पिंडापाशी जाऊ नका सारखे, कावळे खाली यायलाच घाबरतायेत. सगळे पटकन मागे सरकले, कोणी झाडाच्या सावलीत बसून तर कोणी हात पाठीमागे बांधून उभे राहीले. कोणी घोळक्यात उभं राहून एकमेकांच्या कानांत कुजबुजंत होते. या सगळ्यात आता एक तास झाला होता, स्वतःच्याही नकळत प्रशांत पारावरुन उठला, चालत चालत त्या कुटुंबापाशी गेला, क्षणभर तिथे थबकला आणि इकडे तिकडे जणू कोणीच नसल्यागत चालत राहीला ते पिंड ठेवल्या जागी जाऊनंच थांबला. एवढ्यात मागून कोणीतरी ओरडलं, अरे कोण ए हा मागे सरका सांगितलेलं कळत नाही का, परत उडले बघा ते कावळे. प्रशांत शांतपणे तिथे उभा राहीला, एकवार मान वर करुन आभाळातल्या कावळ्यांकडे पाहिलं, एकदा जमिनीवर ठेवलेल्या पिंडाकडे पाहिलं आणि मनातंच निश्चिंत रहा म्हणाला. सगळे वैतागून त्याच्याकडे बघत असतानाच अचानक एका कावळ्याने सूर मारुन खाली येत पिंडावर चोच मारली आणि बघता बघता चारपाच कावळ्यांनी अक्षरशः पिंडावर झडप घातली. प्रशांत मागे वळून न बघता आल्या पावली परत पारावर जाऊन बसला, समाधानी चेहऱ्याने ते कुटुंब निघून गेलं.

जाता जाता त्या कुटुंबातल्या काहीजणांनी दूरुनंच हात जोडून तर काही वयस्कर लोकांनी दोन्ही हातांनी आशिर्वाद दिल्यासारखं केलं त्याच्याकडे बघून. त्याला हे लोक असे का वागतायेत हे उमगलंच नाही.

कोणीतरी संमोहित केल्यासारखा तो पारावर येऊन बसला आणि क्षणभरानं खडबडून जाग आल्यासारखा भानावर आला. आत्ता घडलेला पूर्ण प्रसंग त्याला स्वप्नं किंवा भास असल्यासारखा वाटू लागला. हे घडलंच नाहीये आपल्याला भास झालाय, उघड्या डोळ्यानं आपण स्वप्न बघतोय असंच तो स्वतःला समजावत राहीला. या असल्या अंधश्रद्धांवर त्याचा बिलकुल विश्वास नव्हता, रादर स्पष्टंच सांगायचं तर या अंधश्रद्धांचा त्याला मनापासून तिटकारा होता. साला हे असलं काहीतरी आपल्याकडून होणं शक्यंच नाही, हा भासंच होता, हो भासंच होता निश्चित, तो वारंवार स्वतःला बजावून सांगत होता. तो जितक्या वेळा हा भासंच होता हे मनातल्या मनात रीपिट करत होता तितक्या वेळा त्याला मगाचा प्रसंग ठळकपणे आठवत होता, इतका कि आता तो प्रेक्षक म्हणून पारावर बसला होता आणि तोच प्रसंग परत त्याच्या डोळ्यांसमोर घडत होता. तो स्वतःला चालत चालत पिंडाकडे जाताना बघत होता, त्याने मनातल्या मनात निश्चिंत राहा म्हणालेलं त्याला सुस्पष्ट ऐकू आलं. तो फिरुन परत येताना त्याच्या मागे पिंडावर तुटून पडलेला कावळ्यांचा थवा आणि ते बघून चेहेऱ्यावर समाधान घेऊन तिथून निघालेले मृताचे नातेवाईक दिसले. निश्चिंत राहा, निश्चिंत राहा वारंवार त्याच्या कानात स्वतःच्याच आवाजातले शब्द घुमू लागले. त्याचा या कशावरंच विश्वास बसेना, साला निलेश म्हणतो तसं आपल्या डोक्यावर परीणाम तर नाही ना झाला? त्याच्या डोक्यात नवा प्रश्न आला. मग त्याला आठवलं, डोक्यावर परीणाम झालाय असं निलेश वास्तविक पाहता कधी म्हणलाच नाहीये त्याला. तो फक्त म्हणाला होता कि सर तुम्ही सायकॅट्रिस्टकडे का जात नाही? डोक्यावर परीणाम झालाय हे आपणंच ॲड केलंय. आपणंच बिंबवतोय आपल्याच डोक्यात कि आपल्याच डोक्यावर परीणाम झालाय. झालाय का खरंच? च्यायला असा प्रश्नं का येतोय डोक्यात आपल्या? नको त्या प्रश्नांची उत्तरं त्याला शोधायची नव्हती कारण एकतर ती चुकीचीच मिळण्याची शक्यता होती किंवा खरंतर प्रश्नंच चुकिचे होते. या सगळ्या विचारात तो पारावरुन तिरीमिरीत उठला. निश्चिंत राहा, डोक्यावर परीणाम झालाय हेच फिरुन फिरुन कानात वाजत होतं. त्याने बॅगा उचलल्या आणि अक्षरशः कैलासच्या दरवाजाकडे धावत सुटला. छातीवर परत एकदा अवजड वस्तू ठेऊन वरुन कोणीतरी दाबल्यासारखं वाटू लागलं त्याला, तसा त्याने धावण्याचा वेग अजूनंच वाढवला. कैलासच्या बाहेर आल्यावर ऑटोमॅटीकली कोणीतरी बटन दाबून जादू केल्यागत त्याच्या छातीवरचा दबाव निवळला. चौकात आल्यावर लोकांची, गाड्यांची वर्दळ बघून त्याला स्मशानातून बाहेर पडल्याची जाणीव झाली आणि तो धापा टाकत भर चौकात खाली बसला. लाकडाचा भुस्सा गिळल्यासारखा घसा कोरडा पडला होता, त्याने घाईघाईत बॅकपॅक पाठीवरुन उतरवून त्यातली पाण्याची बाटली बाहेर काढली, ती रीकामी होती. त्याला दरदरुन घाम फुटला होता, अंगातला शर्ट पिळून घ्यावा इतपत ओला झाला होता. तो जमेल तेवढा दीर्ध श्वास घेऊन छातीच्या भात्यात हवा भरुन घ्यायचा प्रयत्न करत होता. एव्हाना कोणीतरी स्मशानातून धावत येऊन अचानक चौकात बसलाय आणि पाठीवरची बॅग उघडून त्यातल्या वस्तू बाहेर काढतोय हे लक्षात आल्याने त्याच्या बाजूने लोकांनी घोळका केला होता. गर्दीकडे बघून उजव्या हाताचा अंगठा वर काढत पाणी द्या म्हणून तो खुणावत होता. कोणीतरी पाणी देईपर्यंत गर्दीतून वाट काढत निलेश तिथे आला आणि प्रशांतला अशा अवस्थेत रस्त्यावर बसलेला पाहून पुरता गांगरला. चला चला जरा हवा येऊ द्या, बाजूला व्हा, गर्दी कमी करा म्हणत त्याने गर्दी पांगवली. प्रशांतचे पाणी पिऊन झाल्यावर बाटली घेऊन गर्दीतल्या ज्या तरुणाची होती त्याला परत केली. प्रशांतच्या बॅगेची चेन लावत बॅग उचलून पाठीला लावली, कपड्यांची बॅग उचलत असताना प्रशांत त्याला अडवत असू दे म्हणाला. त्याने प्रशांतकडे एक निश्चयी कटाक्ष टाकून बॅग उचलली आणि चला म्हणाला. प्रशांत त्याच्यामागे निमूटपणे चालत कॅबमध्ये जाऊन बसला.

पुढचा एक किलोमीटरभर कोणी काहीच बोललं नाही, मग प्रशांतने तो ऑकवर्ड सायलेंस ब्रेक केला.

थॅंक यू निलेश

….

मी ॲक्च्युअली, असं म्हणून पुढे काय बोलावं यासाठी शब्दांची जुळवाजुळव करु लागला. त्याचा स्ट्रगल बघून निलेश म्हणाला असू द्या सर कसलीही स्पष्टीकरणं नकोएत मला आणि अर्थात मी कोण आहे तुम्ही मला कसलीही स्पष्टीकरणं द्यायला? बाकी काही नाही पण नशीबाने मी आत्ताच चौकात एक राईड संपवली होती आणि अचानक झालेली गर्दी बघून मी काय झालंय हे चेक करायच्या कुतुहलापोटी तिथे आलो, बघतो तर भर रस्त्यात बसलेल्या तुमची ही अशी अवस्था. सर बघवत नाही ही अशी एखाद्या चांगल्या घरातल्या माणसाची अवस्था. घरी कोण कोण असतं तुमच्या? त्यांच्याशी मनमोकळं बोला एकदा हवंतर, सायकॅट्रीस्टकडे नाही जायचं हे समजू शकतो पण घरातल्या माणसांशी तरी बोला. सर अशाने काहीतरी विपरीत होऊन बसेल, माणसानं बोलून मोकळं होणं गरजेचं असतं. सगळ्या गोष्टी आत दाबून ठेवाल तर प्रेशर कुकर होईल एक दिवस, आणि प्रेशर कुकरलाही प्रेशर रीलीज करावं लागतं नाहीतर बर्स्ट होतो एकदाच.

प्रशांत शून्यात नजर लावून शांत बसून ऐकत होता. घर आलं तशी निलेशने गाडी थांबवली. कधी बोलावं वाटलं तर सांगा सर, मी येईन म्हणाला. प्रशांत गाडीतून उतरला, खिडकीतून वाकून आत बघत निलेशला म्हणाला सॉरी यार, आणि खरंच थॅंक्स. दोघंही एकमेकांकडे बघत असताना प्रशांतने त्याला विचारलं घरी येतोस? म्हणजे ये ना चहा घेऊया एकत्र. निलेश काहीही बोलायच्या आधी नाही म्हणू नकोस यार चल म्हणत निलेश येणार या खात्रीने त्याने चालायला सुरुवात केली. निलेश रस्त्याच्या कडेला व्यवस्थित गाडी पार्क करुन येईपर्यंत प्रशांत कुलूप उघडून घरात गेला होता. सोफ्यावर बसलेल्या निलेशच्या पुढ्यात पाण्याचा ग्लास ठेवून प्रशांतने किचनमध्ये जाताजाता काय घेशील चहा कि कॉफी विचारलं. काहीही चालेल सर म्हणत त्याने सभोवार नजर फिरवली. तीन पांढऱ्या शुभ्र भिंती आणि एक निळीशार. मोठ्या खिडकीत ठेवलेल्या फुलांच्या कुंड्या, त्यातली काही फुलं सुकलेली तर काहींनी तग धरलेला. गेल्या काही दिवसांत त्यांना पाणी दिलं गेलं नसावं. निळ्या भिंतीवर पांढऱ्या रंगाची नाजूक नक्षी काढलेली, मधोमध एक मोठ्ठा कपल फोटो, पडणाऱ्या तिला हात देणारे सर आणि तशातंही खळखळून हसणारे ते दोघे. कदाचित ठरवून काढलेला कॅंडीड फोटो. ही नक्कीच सरांची बायको असणार असं स्वतःशीच म्हणत तो उभा राहत भिंतीवरची बारीक, सुबक नक्षी न्याहळू लागला आणि तेवढ्यात दोन कप चहा घेऊन प्रशांत हॉलमध्ये आला.

सर घर सुंदर आहे तुमचं

थॅंऽक्यू!

स्पेशिअली या निळ्या भिंतीवरची नक्षी आणि चित्रं सुरेख आहेत.

थॅंक्स निलेश, ती सगळी कलाकारी नीलाची, आय मीन माझ्या बायकोची.

आईशपथ, ग्रेटंच ओ सर. मला वाटलं होतं प्रोफेशनल आर्टीस्टकडून करुन घेतलंय. प्रोफेशनल आर्टीस्टंच आहेत का मॅडम?

नाही नाही रे, हे आपलं आवड म्हणून.

ओह, भारीच आहे हे सर. मॅडम नाहीत वाटतं आज घरी?

हंमम, नाहीये, ती नसते इथे आता.

इथे नसते? म्हणजे? ओह आय ॲम सॉरी मी फारंच पर्सनल गोष्टी…

नाही रे दॅटस ओके, ती नसते म्हणजे ती गेली साडेचार महिने झाले.

काऽय..  स्स सर सॉरी, तुम्ही त्यामुळे कैलास…

नाही नाही तसं नाहीये ते

मग, म्हणजे.. तुम्हाला कंफर्टेबल असेल तर… कारण बोलल्याने, म्हणजे फाऽयदा, आय मीन

अरे हो कळलं, एवढा अडखळू नकोस. सांगतो काय झालं ते.

असं म्हणून प्रशांतने निलेशला नीलाचं जाणं ते कॅबने त्याला चुकून कैलास स्मशानभूमीपाशी सोडणं पासून ते स्मशानात जायला चाचपडणाऱ्या त्याला स्मशानात वेळ घालवायला कसं आवडू लागलं हे सगळं सांगितलं.

सर हे कायच्या काय विचित्र वाटतंय.

आहेच विचित्र अरे.

म्हणजे तुम्हाला कळतंय तर.

हो, कळतंय पण वळत नाहीये दाद्या.

सर एक बोललो तर रागावणार नाहीत ना?

बोल बोल, मला माहितीये तू काय बोलणारेस ते.

काय?

तुझा विश्वास बसत नाहीये या गोष्टीवर असंच ना?

आं, क काय?

नाही ना बसते विश्वास.

हो, म्हणजे नाही… म्हणजे विश्वास बसत नाहीये. पण तुम्हाला कसं कळलं.

अरे या गोष्टी माझ्यासोबत घडलेल्या असूनंही माझाच विश्वास बसत नाहीये तर तुझा काय विश्वास बसणार. बाय द वे सगळ्यात जास्तं अविश्वसनीय काय वाटलं तुला? एक उत्सुकता म्हणून प्रशांतने त्याला विचारलं.

अं.. सग..ळ्यात जास्तंऽ सांगायचं तर म्हणत निलेशने अडखळत सांगायला सुरुवात केली. सगळ्यात जास्तं हेच कि तुम्ही कॅब बुक करताना तुमच्या घरचं लोकेशन टाकल्यावर कॅब तुम्हाला कैलास स्मशानभूमी बाहेर नेऊन सोडते. हे केवळ अशक्य आहे सर.

का अशक्य आहे?

मी गेली सहा वर्ष कॅब चालवतोय, हि सगळी सिस्टिम टेक्निकली एवढी स्ट्रॉंग आहे ना कि जीपीएस गंडणं आणि ते ही वारंवार गंडणं हि अशक्यप्राय गोष्ट आहे सर.

प्रशांत जागचा उठून खिडकीपाशी जाऊन उभा राहीला आणि बाहेर बघत बघत म्हणाला खोटं बोलत नाहीये मी, एक दिवस मी प्रूव करुन दाखवेन तुला निलेश.

सर तुम्ही खोटं बोलताय असं म्हणायचं नाहीये मला पण..

बरं ते सोड म्हणत प्रशांतने निलेशचं वाक्य मधेच तोडत खिडकीतून बाहेर बोट दाखवत त्याला विचारलं काय रे ही मागची काच कशी काय फुटली?

काय सांगू सर तुम्हाला, मध्यंतरी एक आठवडा फुल नाईट केली. एकदा घरी जाताना कोणीतरी कैलास स्मशानाबाहेर दगड मारला फेकून.

निलेश कैलास बाहेर नाही म्हणून एक मोठा पॉज घेतला त्याने आणि म्हणाला याऽ पलिकडच्या कोपऱ्यावर.

सर कैलास बाहेर घडला ओ प्रकार, इथे पलिकडे नाही.

निलेश जऽरा थांब, मी तुला तारीख आणि वेळंही सांगतो कधी झालंय हे. तो आठवायचा प्रयत्न करतोय हे त्याच्या चेहेऱ्यावरुन कळत होतं. त्याच दिवशी ऑडीट होतं असं म्हणत त्याने खिशातला फोन काढून काहीतरी चेक केलं आंनि म्हणाला २४ सप्टेंबर, सोमवार होता. सकाळचे पाच अठ्ठावन्न झाले होते. तू माझ्या गल्लीच्या कोपऱ्यावर उभा होतास.

सऽर तारीख तर बरोबर सांगताय, वेळंही कदाचित तीच असेल पण

पण काय निलेश? तू कोपऱ्यावर गाडी घेऊन उभा होतास. मला कैलासमध्ये जायची जाम अनावर ईच्छा झाली होती. मी याच खिडकीतून बाहेरचा अखंड रस्ता स्कॅन केला, कोणीही नव्हतं रस्त्यावर. मग मी कुलूप लावून घराबाहेर पडलो तर कोपऱ्यावर तू दिसलास. आय मीन एकदा दिसलास, परत गायब झालास आणि परत आलास, जणू माझ्यावर पाळत ठेवत होतास लपूनछपून.

कैलासला जायचं तर तो कोपरा पार करावाच लागणार होता. तू तिथून हलण्याची चिन्हं दिसेनात, मला भास होतोय कि तू खरंच तिथे आहेस हे कळेना तेव्हा तिरीमिरीत मी एक दगड उचलला आणि कसलाही विचार न करता तुझ्या गाडीच्या दिशेने भिरकावला. दगडाने अचूक तुझ्या गाडीच्या मागच्या काचेचा वेध घेतला, काही कळायच्या आत काच फुटली आणि आपली चूक झालीये हे मला जाणवलं. मी लगबगीने तिथे आलो पण तोवर तू गेला होतास, क्षणभरापूर्वी डोळ्यासमोर कार होती पण मी तिथे पोहोचलो तर कसा कोणास ठाऊक तू तिथे नव्हतास, पण तिथे दगड आणि काचेचे विखुरलेले तुकडे होते.

सर, गोष्ट तर भारी सांगिलीत तुम्ही पण डॉटस् कनेक्ट होत नाहीयेत. म्हणजे बघा कामधंदा सोडून मी तुमच्यावर पाळत का ठेवेन? कोणतीही राईड नसताना सकाळी सहा वाजता तुमच्या घराच्या कोपऱ्यावर का थांबून राहीन? आणि जर तुम्ही फेकलेल्या दगडाने गाडीची काच फुटली असेल तर सर दगड रस्त्यावर कसा, तो तर गाडीत पडला पाहीजे ना?

एक्झॅक्टली, मलाही तेच वाटलं होतं कि दगड बाहेर कसा पडला? पण पडला होता खरं.

सर तुमच्या घरचं लोकेशन टाकल्यावर कॅब स्मशानाबाहेर सोडते हे अशक्य आहे हे मी सांगितलं तेव्हा तुम्ही खिडकीत उभे होता, पुढे काही बोलता येणार नाही हे लक्षात आल्यावर तुम्हाला विषय बदलायची गरज वाटली आणि तेवढ्यात तुम्हाला खाली माझी गाडी दिसली, मागची काच फुटलेली. मग काय तुम्ही गोष्ट रचलीत पण दुर्दैवाने ती खोटी आहे.

डोकं फिरलंय का तुझं, तू आहेस कोण मी तुझ्याशी खोटं बोलायला. काही कशाला लपवेन मी तुझ्यापासून?

सॉरी सर, पण माझ्या गाडीची काच कैलासच्या पलिकडच्या चौकात फुटलीये हे मी प्रूव्ह करु शकतो. कारण मी इंश्युरंससाठी अप्लाय केल्यावर त्या सर्वेयरने समोरच्या दुकानातल्या सीसीटिव्हीवरुन तो प्रसंग डाऊनलोड करुन घेतलाय, त्यात फक्त काच फुटताना दिसतेय, कोणी दगड फेकला ते दिसत नाहीये. आणि तुमचं म्हणणं खरं मानायचं तर तुम्ही फेकलेला दगड इथून सहासात किलोमीटरवर जाऊन थेट माझ्या गाडीची काच फोडू शकणार नाही ना?

परत एकदा आपल्याला भास तर होत नाहीयेत ना असा विचार प्रशांतच्या मनात येऊ लागला, तो विचार झटकून टाकावा तर आपल्या डोक्यावर परीणाम झालाय असं वाटू लागलं त्याला.

सर प्लिज गैरसमज करुन घेऊ नका पण मॅडमच्या जाण्यानं कदाचित तुम्हाला प्रचंड मानसिक धक्का बसलाय, त्या ताणामुळे तुम्हाला भास होत असतील, न घडलेल्या गोष्टी घडतायेत असं वाटत असेल तर यासाठी तज्ञांची मदत घ्यायला काय हरकत आहे. बाकी सगळं सोडा सर, कदाचित भास होत नाहीयेत, हे खरंच घडतंय असं जरी आपण मान्य केलं तरी त्यामुळे तुमचं रुटीन पार डिस्टर्ब होत नाहीये का? त्रास होत नाहीये?

तुला खरं सांगू निलेश त्रास तर सोडंच पण मला समाधान मिळतं स्मशानात बसून. तिथे जाण्याला काहीही कारण नसतं पण तिथे गेल्यावर सगळा स्ट्रेस गेल्यासारखं हलकं हलकं वाटतं.

सर पण हे विचित्र नाही वाटत तुम्हाला? रेग्युलर आयुष्य डिस्टर्ब नाही होत याने, दूरगामी परीणाम काय होतील याचे, विचार तरी केला आहे का कधी? बाकी सगळं सोडा पण मॅडम आज असत्या तर तुम्ही हे असं केलं असतं? आणि केलं असतं तर मॅडमला काय वाटलं असतं. खूप साधेसाधे प्रश्न तुम्ही स्वतःला विचारले तर तुमचं तुम्हाला कळेल हे चुकिचं आहे.

अरे यार मला हा सगळा विचार करायचाच नाहीये, खूप दिवसांनी कशाने तरी समाधान मिळतंय मला, ते मनमोकळेपणानं कसलाही विचार न करता मला घेऊ दे.

पण सर...

हे बघ हे असलं लेक्चर ऐकावं लागतं आणि तू बघितलंस तर टोकतोस हे टाळण्यासाठी मी अक्षरशः दिवसा ऐवजी रात्री स्मशानात जायला सुरुवात केलीये आणि आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे रात्री तिथे जाणं हे जास्तंच समाधान देणारं आहे, ती अनुभूती मी शब्दात वर्णन करुच शकणार नाही, रादर मला करायचीही नाही. नाही म्हणायला काही रेअर अनुभव थोडे.. असं म्हणून तो बोलायचा थांबला.

सर तुम्ही हे थांबवावं असं मला वाटतं म्हणून तो ईतका वेळ हातात धरलेला चहाचा रीकामा कप टिपॉयवर ठेवत जायला निघाला.

थॅंक्स निलेश.. भेटूया परत, तेव्हा मी पुराव्यासहित सिध्द करेन कि लोकेशन घरचं टाकलं तरी कॅब कैलासलाच सोडते.

हंह.. मागेही सांगितलं होतं, परत सांगतो सर काहीही मदत लागली तर फोन करा, नंबर आहे आता तुमच्याकडे माझा आणि हो खरंच सायकॅट्रिस्टकडे जाऊन या मदत होईल. दिवसरात्र विनाकारण स्मशानात राहणं, स्मशानाची ओढ वाटणं नॉर्मल माणसाचं लक्षण नाहीये सर. येतो मी.

साला हा निलेश मदत करतो याबद्दल काही वादंच नाही पण जेव्हा जेव्हा भेटतो तेव्हा डोक्यात किडे सोडूनंच जातो यार. मलाही कळतंय कि, कळत नाही अशातला काही भाग नाहीये कि स्मशानात राहणं हे काही ठिक नाही, कोणत्याही नॉर्मल माणसाला स्मशानाचं अट्रॅक्शन वाटणारंच नाही, रादर येताजाता वाटेतंही स्मशान लागू नये म्हणून दक्षता घेणारी माणसं असतात आणि आपण येता जाता सोडा आवर्जून एखाद्या मॉलमध्ये... छ्यॅ मॉल नाही एखाद्या योग शिबिरामध्ये मेडिटेशनला गेल्यासारखं स्मशानात जाऊन बसतोय. स्मशानात बसणं हेच आपलं मेडिटेशन झालंय च्यायला, काय असेल ते असेल तिथे बसलं कि शांत वाटतं, डोक्यात चांगलेवाईट कसलेच विचार येत नाहीत, कसले प्रश्न पडत नाहीत, न कशाची चिंता वाटते न काळजी, या भौतिक जगाशी जोडणारे सगळे पाश सुटून जातात, एखादं बटन दाबून स्वतःला जगाशी डिसकनेक्ट करीवं तशी अवस्था होते, नाही म्हणायला आपण असतो या जगातंच पण या जगाचे नसतो. नेमक्या शब्दात सांगता येणार नाही अशी काहीशी विचित्र पण हवीहवीशी, न धड अध्यात्मिक ना निद्रिस्त अवस्था. जगण्याला क्षणभंगूर का म्हणत असतील लोक काय माहीत, खरंतर मरण क्षणात येतं पण त्याआधी आणि त्यानंतरंही जगण्याला सीमाच नाही. स्मशानातल्या त्या ट्रांसमध्ये मृत्यूपश्चात जीवन अनुभवतो कि काय आपण? साला हे नेमकं कसलं स्ट्रेसबस्टर? हा भलताच विलक्षण प्रकार आहे... कि निलेश म्हणतो तसा विचित्र प्रकार आहे. एवढं मात्र नक्की कि नॉर्मल नाहीये हे. जगण्या अलिकडे नाही, मरणाच्या पलिकडे नाही, साला कोणत्या अवस्थेबद्दल बोलतोय आपण, मरणाला क्षणभंगूर म्हणतोय? निलेश म्हणतो तसा डोक्यावर परीणाम तर नाही ना झाला? फ्फक, निलेश आपल्याला डोक्यावर परीणाम झालाय असं एकदाही बोलला नाहीये. आ....ह, रागाच्या भरात त्याने टिपॉयवर आवळलेली मूठ दाण्णकन् आपटली आणि त्या हादऱ्याने निलेशने मगाशी ठेवलेल्या रीकाम्या कपातला चहा उसळून बाहेर आला. री का म्या कपातला चहा? व्हॉट द फक, हा कप आत्ता दोन मिनिटापूर्वी रीकामा होता, निलेशने ठेवला तेव्हा आपण बघितलं होतं, कप रीकामाच होता कि आपल्याला भास झाला कप रीकामा असल्याचा. आपल्या वागण्याचा राग येऊन चहा तसाच ठेऊन गेला कि काय निलेश? पण मग आपल्याशी बोलता बोलता निलेशने चहाचे दोनतीन घोट घेतल्याचं आपल्याला स्पष्टं आठवतंय. भेंचोद दोनतीन घोट घेतले असतील तर कपातून चहा उसळून बाहेर येण्याएवढा काठोकाठ कसा काय भरलेला असू शकतो? साला चहा प्यायलाच नाही का निलेश? पण मग मगाशी कप मोकळा कसा होता? चहा पिणं हे तर नंतर, निलेश आला होता ना आपल्यासोबत घरी? कि... तो आल्याचाच आपल्याला भास झाला? हा विचार डोक्यात येताच त्याच्या अंगावर सर्रकन काटा आला अन पुढच्याच क्षणी त्याला दरदरुन घाम सुटला, मगाशी कैलासबाहेर झाला होता अगदी तसाच किंबहुना थोडा जास्तंच घसा लाकडाचा भुस्सा, वीटेची भुकटी गिळल्यासारखा कोरडा झाला. आता काय करावं हे सुचेना तसा त्याने टिपॉयवरचा कपभर चहा घटाघटा पिऊन टाकला, साला एखाद्या हवाबंद डब्यात जसं काहीही भरता येत नाही तसाच अगदी तसाच चहा त्याच्या घशातून खाली उतरत नव्हता. या सगळ्याचा त्याच्या मनावर भयंकर ताण आला, कोणीतरी संथपणे मेंदू पोखरुन आरपार बीळ पाडत असल्यासारखं वाटू लागलं, हातातला कप टिपॉयवर ठेवत पाय पसरुन तो सोफ्यावरंच आडवा झाला आणि काही कळण्याआधी स्वतःला त्याने झोपेच्या स्वाधीन करुन टाकलं.

      

क्रमशः             

टू डू लिस्ट

 

रोजच्या टू डू लिस्ट सोबत फरफटत

दिवस तोल गेल्यासारखा संपतो क्षणात

अन रात्रीला खो देऊन, येतो परत फिरुन पापणी लवेस्तोवर

आपण स्तब्ध एका जागी, अविचल

मन उधळतं चौखूर, भरारुन शिवून येतं आभाळाला

अन थकून छातीच्या पिंजऱ्यात धडधडंत राहतं एका लयीत

रुटीनच्या गिरणीत भरडत राहतात दिवसा मागून दिवस

यातून बाहेर पडायचंय म्हणत

जात्याच्या दोन्ही तळ्यांना छन्नी हतोड्यानं टाकी लावतो आपण मन लावून

सभोवताली बघतो तेव्हा दिसते गर्दी

गर्दीतला प्रत्येक चेहरा आपलाच असतो

तरीही एकाही चेहेऱ्याला आयडेंटीटी नसते स्वतःची

आपलीच ओळख पटत नाही आपल्याला

आरश्यानं फसवल्यासारखं आपल्याच धडावर अनोळखी चेहरे दिसू लागतात

एका पाठोपाठ चेहरे तपासताना आपण कोण हेच आठवेनासं होतं

वर्तमानाच्या या केऑसमधून वाट काढत मागे चालावं वाटतं फार

पण चकवा लागल्यासारखे आपण येत राहतो फिरुन फिरुन तिथेच

मागे नेणारी वाट हरवलीये हे कळेपर्यंत

काल आणि आजच्या तळी मधोमध भरडतंच राहतात दिवस निरंतर

मागे निसटलेल्या कोऱ्या पानांवरची अस्सल कविता

मन भरुन वाचावी वाटते

पण गर्दी रेटत राहते नेटानं पुढं

रुटीनचा दगड पायाला बांधून

ढकलते दिवसाच्या गडद विहिरीत

टू डू लिस्टचा गाळ उपसत गाठता येत नाही तळ

मग फरफट… दिवस संपवण्यासाठी

आणि रात्र उशाला घेण्यासाठी परत… परत परत

 

केपी आर

यू हॅव रीच्ड भाग २

 

कदाचित त्याच्या चेहेऱ्यावरच्या संभ्रमामध्ये आपल्या प्रश्नांची भर नको किंवा आपल्या मनातल्या प्रश्नांना प्रशांतचा चेहेऱ्यावरचा संभ्रमंच पुरेशी उत्तरं देतोय असं त्याला वाटलं असावं.

झाले एवढे गैरसमज, प्रश्न आणि अवघडलेपणा आजच्या दिवसापुरते बास होते त्याला. प्रशांतचं वागण विचित्र,ऍबनॉर्मल कि गूढ नेमकं कोणत्या कॅटेगरीत बसतंय हे राजेशला कळत नव्हतं. प्रशांत न सांगता अचानक गायब व्हायचा, कुठे जायचा काय करायचा हे विचारलं तरी काहीही सांगत नव्हता. राजेशने त्याच्या माग काढत शोधायचा प्रयत्न केला नव्हता पण हॉलमधल्या खिडकीतून डोकावून बघतना एक नोट केलं होतं कि तो जेव्हा न सांगता गायब व्हायचा तेव्हा तो नीलाच्या शाळेकडून चालत येताना दिसायचा.

पुढचे आठ दिवस राजेश फारसे प्रश्न न विचारता प्रशांत सोबत राहीला, नीलाचा विषय निघाल्यावर प्रशांत आजंही कमालीचा डिस्टर्ब होतोय हे लक्षात आल्यामुळे त्याने तो विषय कटाक्षाने टाळला. प्रशांतने वेंट व्हावं असं मनातून कितीही वाटलं तरी त्याने ते प्रशांतवर इंपोज केलं नाही. प्रत्येक प्रॉब्लेमला ग्यान वाटणं हेच एक सोल्यूशन नसतं हे त्याला लक्षात आलं होतं एव्हाना. प्रशांतला एकांत हवा होता, आपण जबरदस्ती आलोय, आपल्या असण्यानं त्याला बरं वाटलं नाही तर किमान त्याच्या अवघडलेपणात आपण भर घालायला नको एवढं तरी त्याने मनोमन ठरवलं होतं. प्रशांत पूर्वीसारखा फारसा बोलतंही नाही, रादर शांत राहणंच पसंद करतो हे ओळखून त्याने प्रशांतची शांत राहून साथसोबत केली. तरीही राजेश गेल्याबरोबर आपल्या गळ्याभोवती आवळलेला फास कोणीतरी सैलावतंय असं वाटलं प्रशांतला. दहा बारा दिवसानंतर तो घरात एकटा होता, आजूबाजूला कसला आवाज नाही कि कोणाचीही चाहूल नाही. राजेश गेला तेव्हा संध्याकाळचे जवळपास सात वाजले होते, प्रशांत डोळे मिटून खुर्चीत बसला, त्याची छाती लयीत वरखाली होत होती, नाकाच्या टोकावर स्वतःचाच श्वासोच्छवास जाणवत होता. आजूबाजूच्या आवाजाला वजा करत तो शांतपणे श्वासांसोबत एकाग्र होत बसून राहीला. एक प्रकारचं मेडीटेशनंच होतं ते. त्याला आजवर ठरवून कधीच मेडीटेट करता आलं नव्हतं. आज मात्र त्याला श्वासांवर तरंगल्यासारखं वाटत होतं. मिटलेल्या डोळ्यात शाळेतल्या भिंतीवरची चित्र दिसायला सुरुवात होते न होते एवढ्यातंच उदबत्तीच्या वासाने त्याची तंद्री भंग पावली. प्रशांतच्या घरात देव्हारा वगैरे नसला तरी राजेशला रोज संध्याकाळी उदबत्ती लावायची सवय होती. प्रशांतशी बाकी सगळ्या गोष्टीत जुळवून घेतलेल्या राजेशला एवढ्या उदबत्ती लावायच्या सवयीत मात्र बदल करता आला नव्हता आणि प्रशांतनेही याबद्दल फारशी कुरकुर केली नव्हती. आत्ता मात्र घाईघाईत जागचा उठत प्रशांतने तिरमिरीत खिडकिच्या सापटीत खोचलेली उदबत्ती ओढून बाहेर फेकून दिली. उदबत्ती पार घराच्या कंपाऊंड बाहेर पडली असली तरी घरात भरुन राहीलेला वास जायला वेळ लागणार होता. नीला गेल्यापासून त्याला उदबत्तीचा वास नकोसा वाटायचा कारण तो वास कधीच एकटा आला नाही. सोबत कायम गुलाल, बुक्का, सुकलेली फुलांचा वास एकत्रितपणे घेऊन यायचा आणि जाताना न चुकता आठवणींना उरावर ठेऊन जायचा. त्यामुळे तो वास आला रे आला कि त्याचा जीव घुसमटल्यासारखा व्हायचा, छातीवर जड दगड ठेवल्यासारखं दडपण यायचं, प्रयत्नपूर्वक श्वास घ्यावा लागायचा आणि बघता बघता डोकं जड होऊन जायचं. कोणीतरी संमोहीत केल्यासारखा तो स्मशानाकडे ओढला जातोय कि काय असं वाटायचं आणि त्या आठवणीतून बाहेर पडायला मग फार वेळ जायचा, दमछाक व्हायची पार.

तिसऱ्यावेळी ड्रायवरने जेव्हा त्याला तुमचं डेस्टिनेशन आलंय म्हणून कॅब कैलाश स्मशानभूमीबाहेर उभी केली तेव्हा त्याने कसलाही वाद घातला नाही. कॅब त्या चौकात यायच्याआधीच कसा कोणास ठाऊक पण त्याला उदबत्तीचा वास येऊ लागला होता. त्याने नाकावरचा मास्क काढून नीट घडी करुन  पॅंटच्या मागच्या खिशात ठेऊन दिला आणि फ्रेश मास्क काढून नाकावर चढवला पण उदबत्तीचा वास तसूंभरंही कमी झाला नाही. थॅंक्स म्हणत तो कॅबमधून खाली उतरला आणि कसलाही विचार न करता स्मशानाकडे चालू लागला. विसाव्यासाठी जिथे पहिल्यांदा तिरडी टेकवतात त्याच्या बरोबर समोर पण स्मशानाबाहेर एक बाकडं होतं त्यावर तो जाऊन बसला. तो कसलाही विचार करत नव्हता आणि डोक्यात येणाऱ्या कोणत्याच विचाराला किंवा आठवणीला थोपवायचा प्रयत्न देखील करत नव्हता. आठवणी दाटीवाटी करुन मेंदूच्या कानाकोपऱ्यात जाऊन बसल्या, छातीवर मणामणाचं ओझं दडपण वाढवू लागलं. आवंढा गिळला तरी खड्यांची भुकटी गिळल्यासारखा गळा कोरडा पडला. सुइं.... करुन कानात आवाज येऊ लागला. नीला गेली त्यादिवशी असंच झालं होतं, नीलाचा अचेतन चेहरा बघता बघता त्याला वाटत होतं तो कोणत्याही क्षणी कोलमडून जाईल पण कोणीतरी आवळून धरल्यासारखा हालचाल करत तो शांतपणे उभा होता, तो रडला तर बरं होईल अशी आजूबाजूला कुजबूज होती पण कानातल्या सुइं... आवाजामुळे कि कशामुळे त्याला आजूबाजूचे कसलेच आवाज ऐकू येत नव्हते. तिचा मळवट भरलेला चेहरा त्याला आत्ताही विसाव्याच्या कठड्यावर दिसत होता. कुणास ठाऊक किती वेळ तो तिथे बसून होता पण थोड्यावेळाने छातीवरचं दडपण कमी झालं, कानातला आवाजंही थांबला. तो भानावर आला तेव्हा आजूबाजूला किर्र अंधार झाला होता, सभोवताली वाढणारा काळोख त्याच्या नाकावर हात ठेवून हळूहळू दबाव वाढवू लागला. एक दीर्घ श्वास घेऊन त्याने समोर पाहिलं, समोरचा विसाव्याचा कठडा रीकामा होता, परत उदबत्तीचा वास जाणवण्याआधी तो वीजेचा झटका बसल्यागत जागचा उठला आणि शक्य तेवढ्या पटकन तिथून दूर जाण्यासाठी त्याने पावलं टाकायला सुरुवात केली. एखादा अदृष्य जड साखळदंड पायात अडकवल्यासारखा तो पाय खुरडत चालत राहीला तेव्हा त्याच्या डोक्यात आलं कि हा निव्वळ योगायोग नाहीये, टेक्निकल ग्लिच वगैरेही नसावा, यात काहीतरी खोलवर अर्थ दडलाय, यामागे काहीतरी कारण आहे, एवरीथिंग हॅपन्स फॉर अ पर्पज आणि धिस इज नॉट अँन एक्सेप्शन इदर.

हा योगायोग नाहीये, यामागे काहीतरी कारण एहे हे डोक्यात आल्यापासून हा टेक्निकल ग्लिच आहे का हे त्याला पडताळून पाहायचंच होतं. कॅबने प्रवास करायची पुढची संधी आल्यावर त्याने त्याच्या एका ज्युनियर कलिगला बोलावून त्याच्यासाठी कॅब बुक करायची रीक्वेस्ट केली, म्हणाला त्याच्या मोबाईलमध्ये काहीतरी एरर येतोय. प्रिपेड करु नकोस, पैसे मी कॅश देईन सांगून काहीतरी कामात असल्याचं भासवस राहीला. कलिगने बुकि ग डिटेल्स शेअर केले, निघताना ओटीपी सांगितला. लोकेशन बरोबर टाकलंयेस ना रे विचारुन तो ऑफिसमधून निघाला. कॅब जसजशी पुढे जाऊ लागली तसतशी त्याच्या छातीतली धडधड वाढू लागली. कैलास स्मशानभूमीला वळसा घेत कॅब पुढे निघाली तशी याची मनोमन खात्री होऊ लागली कि काहीतरी टेक्निकल लोचा याच्या सेलच्या लोकेशन सेटींग्जमध्ये आहे. तो खिशातून फोन बाहेर काढून चेक करु लागला तेवढ्यात त्याला ड्रायवरचा आवाज कानावर पडला, सॉरी सर एक टर्नंच मिस केला मी मगाशी, हे घ्या आलंय तुमचं डेस्टीनेशन. त्याने मान वर करुन पाहीलं, त्याची कॅब कैलास स्मशानभूमी बाहेर उभी होती. कसलीही कटकट कुरकुर न करता त्याने ड्रायवरला पैसे देत कॅब बाहेर पाऊल टाकलं. टेक्निकल ग्लिचंही नाही यावर आता शिक्कामोर्तब झालं होतं. हे उगाचंच परत परत घडत नाहीये हे त्यानं मनोमन मान्य करुन टाकलं. लहानपणापासून स्मशानासारख्या जागेविषयी मनात असलेली भीती किंवा एक खोलवर अस्वस्थ करणारी भावना असल्यामुळे परत परत तिथे येऊनंही तो इतके दिवस आत जाण्यापासून स्वतःला रोखत होता, रादर तो पुढे जाऊच शकत नव्हता. आज मात्र कसलाही विचार न करता झपाझप पावलं उचलंत तो स्मशानात गेला. एखादी गोष्ट मनातून ठरवलेली असेल तर जशी आश्वासक कृती केली जाते तसा तो पुढे काय करायचंय हे प्लान्ड असल्यासारखा वावरत होता. रात्रीचे साडेदहा वाजले होते, स्मशानातंही ऑफिस अवर्स संपल्यासारखी शांतता होती, कोणाचीही येजा नाही. कैलास शहराच्या मध्यवर्ती भागातलं सगळ्यात जुनं आणि मोठं स्मशान होतं. पूर्वी तिथे फक्त दहन संस्काराचे विधी होत असतं, गेल्या काही वर्षापासून आतला एक मोठा कोपरा दफन विधीसाठी राखून ठेवला होता. प्रशांत नीलाच्या समाधीपाशी येऊन थांबला, काही क्षण तिथे उभा राहील्यानंतर तो चक्क कसलाही विचार न करता खाली मांडी घालून बसला. त्याला जमिनीखाली आरपार नीलाचा मळवट भरलेला चेहरा दिसत होता, शांत झोपल्यासारखी भासत होती ती त्याला. चेहऱ्यावर कणभर वेदना नाही, जीव गेल्याच्या कसल्याही खुणा नाहीत. कसला आवाज झाला तर तिची झोपमोड होईल असं वाटलं त्याला. धडपडतंच खिशातला फोन काढून त्याने तो सायलेंटवर टाकला आणि तो जमिनीखालच्या नीलाच्या चेहेऱ्याकडे एकटक बघत राहीला. थोड्यावेळाने पायापाशी काहीतरी वळवळल्याचं जाणवल्यामुळे त्याने नीलाच्या चेहेऱ्यावरची नजर हटवत पायाकडे पाहीलं. तिथल्या काळोखात स्वतःचंच बोट स्वतःच्या डोळ्यात गेलं तरी कळलं नसतं कदाचित तर पायापाशी काय वळवळतंय हे दिसणं तर दूरची गोष्ट होती. त्याने खिशातल्या मोबाईलची टॉर्च चालू करुन पायापाशी पाहीलं, विशेष काही नाही थोडे मुंगळे लगबगीत येजा करत होते, पंखाच्या मुंग्याही होत्या आणि एक भूईमूगाच्या शेंगेच्या आकाराचा यापूर्वी कधीही न पाहीलेला किडा बुटाच्या कडेवरुन आत शिरायचा प्रयत्न करत होता, त्याने पटकन तो झटकला आणि टॉर्च आजूबाजूला फिरवत तो कुठे पडला असेल तो शोधू लागला. ज्या दिशेला झटकला होता तिथे टॉर्चच्या उजेडात तो कुठेही दिसेना तेव्हा त्याने तो नाद सोडून दिला आणि मोबाईल खिशात ठेवण्याआधी परत एकदा पायापाशी टॉर्च नेत बघितलं. मुंगळे, लालकाळ्या मुंग्यांच्या रांगा, बारीकसे किडेच किडे सगळीकडे दिसत होते. जमिनीवर एवढ्या किड्यामुंग्या तर जमिनीखाली काय परीस्थिती असेल याचा विचार करुन त्याला भयानक अस्वस्थ वाटू लागलं. त्याने तोंड फिरवून परत नीलाचा चेहरा दिसत होता त्या दिशेला पाहिलं तर तिच्या चेहऱ्यावर मुंग्यांची रांग चालताना दिसू लागली. बघता बघता तिच्या चेहेऱ्यावरचा मळवट पूर्ण मुंग्यांनी भरुन गेला पण नीला तशीच निश्चलपणे पडून राहीली होती. हाताला जे येईल त्याने जमिन उकरुन तिला बाहेर काढावं आणि बिलगून बसावसं वाटू लागलं त्याला. घाईघाईत असहाय्यपणे दोन्ही हाताने माती बाजूला करत उकरायचा अयशस्वी प्रयत्न केला त्याने अन क्षणातंच त्याला त्याची चूक जाणवली. मातीने माखलेले हात घेऊन हताशपणे बसून राहीला तो आणि काही कळण्याआधी त्याच्या डोळ्यातून घळाघळा अश्रू वाहू लागले. ओक्साबोक्षी रडत नव्हता तो पण नीला गेल्यापासून फक्त गप्प बसणारा तो, कुठेतरी मोकळा होणं गरजेचं होतं त्याला. नीला आता नाहीये हे सत्यंच स्वीकारणं त्याला आजवर जड जात होतं, त्या अक्सेपटंसची आज सुरुवात झाली होती. तिकडून निघण्याआधी समोरच्या उंच कंपाऊंड वॉलच्या पायथ्याशी उगवलेली दोनचार रानफुलं तोडून नीलाच्या पायाशी ठेवली त्याने. शोभेच्या फुलांपेक्षा रानफुलं फार आवडायची तिला. शहराबाहेर बाईक राईडसाठी गेलेच कधी तर ती वेगवेगळी फुलं तोडून गुच्छ करुन घ्यायची. कशाला तोडतेस विचारलं तर म्हणायची तसंही ती एखादा दिवसंच राहतात रे, त्यांना वास नसतो, नशीबात चकचकीत फ्लॉवरपॉट नसतो पण भुरळ पाडतात मला. एकदोन दिवसात सुकतात, दॅट इज द होल ब्युटी. दे किप रीमाइंडींग अस दॅट इव्हन इफ समथिंग मेक्स अस हॅपी, इट इज नॉट परमनंट.... रादर नथिंग इज.

मोकळं झालेलं घरात आता अजूनंच एकटं एकटं वाटू लागलं, इतके दिवस ती परत येईल असं त्याला वाटत होतं, का कुणास ठाऊक कारण तिचे सगळे अंत्यसंस्कार त्याने स्वतःच्या हाताने पार पाडले होते. तीचं नसणं स्वीकारणं भयानक अवघड होतं यात वादंच नाही पण ती परत येईलंच असं त्याला वाटायचं किंवा त्या घरात एकटं राहण्यासाठी त्याने या अतर्क्य गोष्टीचा आधार घेतला होता. ती आता परत न येण्याच्या प्रवासाला कायमची निघून गेलीये हे स्वीकारायला सुरुवात केल्यामुळे कदाचित घराचा मोकळेपणा जास्तं अंगावर येत होता त्याच्या. त्या दिवसानंतर स्मशानाबद्दल एक अनामिक ओढ वाटू लागली त्याला. चारेक दिवस कंट्रोल केल्यावर तो शनिवारी सुटीच्या दिवशी सकाळी चालायला म्हणून बाहेर पडला ते थेट नीलाच्या समाधीपाशी गेला. तिथे पोहोचेपर्यंत त्याच्या छातीतली धडघड आतोनात वाढली होती, कानात धड धड धड आवाज येत होता. खूप दिवसांनी आपल्या जीवाभावाच्या माणसाला भेटत असल्याचं फिलींग येऊ लागलं होतं. तिथे पोहोचल्यावर मात्र सगळी अस्वस्थता विरुन गेली, थंड वाऱ्याच्या झुळुक आली, एक दीर्घ श्वास घेत तो तिथे मांडी घालून बसला. काहीही न बोलता तिथे शांत बसून राहणंही समाधानकारक वाटत होतं त्याला. ते दोघे फिरायला जायचे तेव्हा असेच एकमेकांशेजारी काहीही न बोलता शांत बसून राहत असत. थोड्यावेळाने त्याच्याकडे झुकत नीला त्याच्या खांद्यावर डोकं टेकवत असे. तसं बसल्याने तिला मनापासून आश्वासक वाटायचं. तुझी फेवरेट जागा कोणती विचारल्यावर त्याच्या खांद्यावर डोकं टेकवत “ही” म्हणाली होती ती एकदा.

सुरुवातीला अर्धा तास वगैरे तिथे थांबणारा तो नंतर तास न् तास कैलास स्मशान भूमीत घालवू लागला. पहिले काही दिवस तिथले कर्मचारी त्याला हटकत असत नंतर त्यांच्याशीही त्याची ओळख झाली, नंतर वीकेंडसला त्याचा पूर्ण दिवस कैलासमध्ये जाऊ लागला. हळूहळू वीकडेजलाही त्याचे पाय कैलासकडे वळू लागले. तिथली शांतता त्याला आवडायची, स्मशानाच्या मागे वाहणाऱ्या नदीचा आवाज, पक्षांचा किलबिलाट आणि रात्रीच्या अंधारात तिथून दिसणारं आभाळ त्याला खेचून न्यायचं तिथे. खरंच तो खेचला जातोय असे भास होऊ लागले होते त्याला. एक दिवस असाच सकाळी उठल्यापासून त्याला कैलासमध्ये जाऊन बसावसं वाटू लागलं. कितीही दुर्लक्ष करायचा प्रयत्न केला तरी डोळ्यासमोर कैलास दिसू लागलं. सकाळच्या सत्रात दोन महत्वाच्या वर्च्युएल मिटींग्ज होत्या, दुपारी लंचला वेळ मिळाला तरी मेहरबानी म्हणावी असं त्याचं स्केड्यूल पॅक होतं आज. चहाचा कप थंड होऊन समोर तसाच पडला होता, वेळ जाईल तशी त्याची चलबिचल वाढत होती. एखाद्या व्यसनी माणसाकडून त्याचं व्यसनाचं साधन काढून घेतल्यावर जशी अवस्था होते तसा तो अस्वस्थ झाला होता. काही क्षण तसाच बसून राहील्यावर काहीतरी आठल्यासारखा तो लगबगीनं जागचा उठला, चहाचा कप तसाच सोडून त्याने गडबडीत आंघोळ उरकली, घराला कुलूप लावून धावतपळत बाहेर पडत कॅब पकडली आणि कैलास गाठलं. मिटींग सुरु व्हायला पंधरा मिनिट बाकी होते. एव्हाना त्याला कैलासचा कानाकोपरा माहीत झाला होता. कोपऱ्यातल्या एका प्रशस्त पारावर जाऊन बसत त्याने पाठीवरची बॅग काढली आणि लॅपटॉप चालू करुन हेडफोन कानात सारले. मिटींगला लॉगइन करुन त्याने अखंड मिटींग तिथे बसून अटेंड केली, त्याची स्मशानातली पहिली मिटींग. सकाळी बॅगेतला लॅपटॉप बाहेर काढताना आलेला अवघडलेपणा तोच लॅपटॉप रात्री बॅगेत ठेवताना पार गायब झाला होता. स्मशानातनं काम करणं हळूहळू अंगवळणी पडू लागलं त्याच्या. तुरळक कधीतरी मृतांचे नातेवाईक रडल्याचा आवाज आल्यावर कलीग्ज किंवा क्लाएंटस बॅकग्राऊंड नॉइजबद्दल तक्रार करत असत, कोणाकडे टिव्ही चालू असेल तर बंद करा म्हणत. असल्या मोजक्या अनकंफर्टेबल सिच्युएशंस वगळता त्याचं काम सुरळीत चालू होतं. स्मशानात वेळ घालवणं त्याच्या मनस्वास्थ्यासाठी मेडीटेशनसारखं वर्क करत होतं.

एके दिवशी कॅबने प्रवास करत असताना त्याला ड्रायवर चाचपडत म्हणाला स्सर एक गोष्टं विचारु का?

खिडकीतून बाहेर बघत तो हंमम म्हणाला.

सर कदाचित नोट केलं असेल तुम्हीही कि गेल्या सहा महिन्यात कदाचित पंचवीस ते तीस वेळा तुम्ही माझ्या कॅबमध्ये बसलाहात.

अच्छा हो का म्हणून त्याने ड्रायवरकडे बघायला सुरुवात केली.

ड्रायवर अधूनमधून आरशात बघत बोलत होता. सुरुवातीला मला वाटायचं आजूबाजूला कुठेतरी काम असेल तुमचं किंवा इथे कोणीतरी सहकारी वगैरे पिकअप करत असेल तुम्हाला. पण एकदा सकाळी सकाळी तुम्हाला ड्रॉप केल्यावर तुम्ही धावतपळतंच स्मशानात गेलात, वाटलं कोणीतरी ओळखीचं गेलं असावं, विधी उरकून कामाला जाणार असाल तसेच. पण चार दिवसांनी तुम्ही योगायोगाने माझीच कॅब बूक केलीत सर आणि परत सेम तशाच लगबगीत तुम्ही स्मशानात गेलात तेव्हा मला थोडं विचित्र वाटलं.

प्रशांतची आरशातून त्याच्याकडे बघणाऱ्या ड्रायवरशी नजरानजर झाली तसं त्याने चटकन दुसरीकडे मान वळवली.

सर मी पुढची राईड न घेता तासभर तिथे थांबून राहीलो पण तुम्ही बाहेर आला नाहीत. माझी उत्सुकता जास्तंच ताणली गेली सर, मग मी निश्चय करुन आतमध्ये म्हणजे स्मशानात आलो. बरंच इकडेतिकडे शोधून झाल्यावर तुम्ही मागच्या बाजूला एका मोठ्या झाडाखाली पारावर लॅपटॉप काढून बसलेले दिसलात. मी आजूबाजूला चक्कर मारुन आलो आणि मला धक्काच बसला. कारण सर त्यादिवशी तिथे एकंही मृतदेह अंत्यविधीसाठी वेटींगवर नव्हता. मी तिथल्या एका कर्मचाऱ्याला भेटून खोटंच म्हणालो की समोरच्या घरातले आजोबा गेलेत, कॉर्पोरेशनच्या पासाव्यतिरीक्त काही लागणार नाही ना? बोलता बोलता विद्युतदाहीनीला किंवा पारंपारीक विधीला किती वेळ लागेल विचारल्यावर तो म्हणाला आज अजून तरी नंबर नाहीयेत. मी तुमच्याकडे बघत थेटंच त्याला माझी शंका विचारली कि मला वाटलं हे साहेब पुढे आलेत आणि डेडबॉडी यायची वाट बघत बसले आहेत. त्यावर तो कॅज्युअली बोलला ते कोणाची वाट बघत नाहीत, ते नेहमी ईथेच बसून काम करतात. आता माझे डोळे पांढरे व्हायची वेळ आली होती. तिथून मी जे बाहेर पडलो ते दोन दिवस गाडीवर नाही गेलो, तापाने फणफणलो होतो. त्यानंतर सर तुम्हाला पिकअप करायला आल्यावर नाक्यावरुन चारपाच वेळा राईड कॅंसल करुन भुर्दंड सहन केलाय मी. मग एकदिवस मी धीर एकवटून दिवसभर तुमच्या मागावर राहीलो, दिवसभर स्मशानातून काम करत होता सर तुम्ही, अधेमध्ये दोन अंत्यविधीच्या ठिकाणी जाऊन ओक्साबोक्षी रडणाऱ्या अनोळखी व्यक्तीच्या पाठीवर हात ठेवलात, तुमच्या फक्त स्पर्शाने ते शांत झाले. तुम्ही रात्री उशिरा कैलासमधून बॅग आवरुन निघालात. मला शंका होती तुम्ही काहीतरी अघोरी प्रकार करत असाल पण तुम्ही रात्री बॅग आवरुन कोपऱ्यातल्या एका समाधीपाशी जाऊन तिथलीच रानटी फुलं तोडून वाहीलीत आणि निघालात. तुम्ही निघाल्यावर आघोरी काही करत असाल ही शंका दूर झाली. तसंही आघोरी करणारा कोण दिवसाढवळ्या सगळ्यांसमोर असा स्मशानात जाऊन बसेल नाय का.

प्रशांतने काहीही प्रतिसाद दिला नाही.

तो पुढे बोलत होता, साहेब एक सांगू का, कारणाशिवाय असं स्मशानात बसणं चांगलं नाही.

तुला कोण म्हणालं मी कारणाशिवाय, बोलता बोलता मध्येच थांबत त्याने ड्रायवरला गाडी बाजूला घ्यायला लावली.

सर तुमचं डेस्टीनेशन नाही आलंय अजून म्हणत ड्रायवरने गाडी बाजूला घेतली.

काहीही न बोलता प्रशांत खाली उतरला, निघता निघता खिडकीतून ड्रायवरकडे बघत परत माझा पाठलाग केलास तर याद राख म्हणाला.

तो पुढे निघाला तेव्हा पाठीमागून कानावर ड्रायवरचा आवाज पडला सर काळजी वाटली म्हणून बोललो.

ड्रायवरच्या अनावश्यक बडबडीमुळे त्याचं कशात लक्ष लागेना, परत नवी कॅब बूक करुन तो सरळ ऑफिसमध्ये गेला. सर काळजी वाटली म्हणून बोललो हे ड्रायवरचे शब्द विनाकारणंच त्याच्या कानात घुमत राहीले. तसंही कैलासमध्ये बसायला त्याचं आज मन लागलं नसतं. संध्याकाळी त्यानं घरी जाण्यासाठी कॅब बूक केली तर नेहमीप्रमाणे ती कैलास बाहेर आली, तो खाली उतरणार तेवढ्यात त्याला रस्त्यापलिकडच्या टपरीवर सकाळचा ड्रायवर दिसला. आता हा परत ग्यान वाटत बसेल या भीतीने त्याने ड्रायवरला हे माझं डेस्टीनेशन नाहीये हे सांगितलं, बघता बघता विषय वादावर आला.

क्रमशः