Friday, January 27, 2023

यू हॅव रीच्ड भाग २

 

कदाचित त्याच्या चेहेऱ्यावरच्या संभ्रमामध्ये आपल्या प्रश्नांची भर नको किंवा आपल्या मनातल्या प्रश्नांना प्रशांतचा चेहेऱ्यावरचा संभ्रमंच पुरेशी उत्तरं देतोय असं त्याला वाटलं असावं.

झाले एवढे गैरसमज, प्रश्न आणि अवघडलेपणा आजच्या दिवसापुरते बास होते त्याला. प्रशांतचं वागण विचित्र,ऍबनॉर्मल कि गूढ नेमकं कोणत्या कॅटेगरीत बसतंय हे राजेशला कळत नव्हतं. प्रशांत न सांगता अचानक गायब व्हायचा, कुठे जायचा काय करायचा हे विचारलं तरी काहीही सांगत नव्हता. राजेशने त्याच्या माग काढत शोधायचा प्रयत्न केला नव्हता पण हॉलमधल्या खिडकीतून डोकावून बघतना एक नोट केलं होतं कि तो जेव्हा न सांगता गायब व्हायचा तेव्हा तो नीलाच्या शाळेकडून चालत येताना दिसायचा.

पुढचे आठ दिवस राजेश फारसे प्रश्न न विचारता प्रशांत सोबत राहीला, नीलाचा विषय निघाल्यावर प्रशांत आजंही कमालीचा डिस्टर्ब होतोय हे लक्षात आल्यामुळे त्याने तो विषय कटाक्षाने टाळला. प्रशांतने वेंट व्हावं असं मनातून कितीही वाटलं तरी त्याने ते प्रशांतवर इंपोज केलं नाही. प्रत्येक प्रॉब्लेमला ग्यान वाटणं हेच एक सोल्यूशन नसतं हे त्याला लक्षात आलं होतं एव्हाना. प्रशांतला एकांत हवा होता, आपण जबरदस्ती आलोय, आपल्या असण्यानं त्याला बरं वाटलं नाही तर किमान त्याच्या अवघडलेपणात आपण भर घालायला नको एवढं तरी त्याने मनोमन ठरवलं होतं. प्रशांत पूर्वीसारखा फारसा बोलतंही नाही, रादर शांत राहणंच पसंद करतो हे ओळखून त्याने प्रशांतची शांत राहून साथसोबत केली. तरीही राजेश गेल्याबरोबर आपल्या गळ्याभोवती आवळलेला फास कोणीतरी सैलावतंय असं वाटलं प्रशांतला. दहा बारा दिवसानंतर तो घरात एकटा होता, आजूबाजूला कसला आवाज नाही कि कोणाचीही चाहूल नाही. राजेश गेला तेव्हा संध्याकाळचे जवळपास सात वाजले होते, प्रशांत डोळे मिटून खुर्चीत बसला, त्याची छाती लयीत वरखाली होत होती, नाकाच्या टोकावर स्वतःचाच श्वासोच्छवास जाणवत होता. आजूबाजूच्या आवाजाला वजा करत तो शांतपणे श्वासांसोबत एकाग्र होत बसून राहीला. एक प्रकारचं मेडीटेशनंच होतं ते. त्याला आजवर ठरवून कधीच मेडीटेट करता आलं नव्हतं. आज मात्र त्याला श्वासांवर तरंगल्यासारखं वाटत होतं. मिटलेल्या डोळ्यात शाळेतल्या भिंतीवरची चित्र दिसायला सुरुवात होते न होते एवढ्यातंच उदबत्तीच्या वासाने त्याची तंद्री भंग पावली. प्रशांतच्या घरात देव्हारा वगैरे नसला तरी राजेशला रोज संध्याकाळी उदबत्ती लावायची सवय होती. प्रशांतशी बाकी सगळ्या गोष्टीत जुळवून घेतलेल्या राजेशला एवढ्या उदबत्ती लावायच्या सवयीत मात्र बदल करता आला नव्हता आणि प्रशांतनेही याबद्दल फारशी कुरकुर केली नव्हती. आत्ता मात्र घाईघाईत जागचा उठत प्रशांतने तिरमिरीत खिडकिच्या सापटीत खोचलेली उदबत्ती ओढून बाहेर फेकून दिली. उदबत्ती पार घराच्या कंपाऊंड बाहेर पडली असली तरी घरात भरुन राहीलेला वास जायला वेळ लागणार होता. नीला गेल्यापासून त्याला उदबत्तीचा वास नकोसा वाटायचा कारण तो वास कधीच एकटा आला नाही. सोबत कायम गुलाल, बुक्का, सुकलेली फुलांचा वास एकत्रितपणे घेऊन यायचा आणि जाताना न चुकता आठवणींना उरावर ठेऊन जायचा. त्यामुळे तो वास आला रे आला कि त्याचा जीव घुसमटल्यासारखा व्हायचा, छातीवर जड दगड ठेवल्यासारखं दडपण यायचं, प्रयत्नपूर्वक श्वास घ्यावा लागायचा आणि बघता बघता डोकं जड होऊन जायचं. कोणीतरी संमोहीत केल्यासारखा तो स्मशानाकडे ओढला जातोय कि काय असं वाटायचं आणि त्या आठवणीतून बाहेर पडायला मग फार वेळ जायचा, दमछाक व्हायची पार.

तिसऱ्यावेळी ड्रायवरने जेव्हा त्याला तुमचं डेस्टिनेशन आलंय म्हणून कॅब कैलाश स्मशानभूमीबाहेर उभी केली तेव्हा त्याने कसलाही वाद घातला नाही. कॅब त्या चौकात यायच्याआधीच कसा कोणास ठाऊक पण त्याला उदबत्तीचा वास येऊ लागला होता. त्याने नाकावरचा मास्क काढून नीट घडी करुन  पॅंटच्या मागच्या खिशात ठेऊन दिला आणि फ्रेश मास्क काढून नाकावर चढवला पण उदबत्तीचा वास तसूंभरंही कमी झाला नाही. थॅंक्स म्हणत तो कॅबमधून खाली उतरला आणि कसलाही विचार न करता स्मशानाकडे चालू लागला. विसाव्यासाठी जिथे पहिल्यांदा तिरडी टेकवतात त्याच्या बरोबर समोर पण स्मशानाबाहेर एक बाकडं होतं त्यावर तो जाऊन बसला. तो कसलाही विचार करत नव्हता आणि डोक्यात येणाऱ्या कोणत्याच विचाराला किंवा आठवणीला थोपवायचा प्रयत्न देखील करत नव्हता. आठवणी दाटीवाटी करुन मेंदूच्या कानाकोपऱ्यात जाऊन बसल्या, छातीवर मणामणाचं ओझं दडपण वाढवू लागलं. आवंढा गिळला तरी खड्यांची भुकटी गिळल्यासारखा गळा कोरडा पडला. सुइं.... करुन कानात आवाज येऊ लागला. नीला गेली त्यादिवशी असंच झालं होतं, नीलाचा अचेतन चेहरा बघता बघता त्याला वाटत होतं तो कोणत्याही क्षणी कोलमडून जाईल पण कोणीतरी आवळून धरल्यासारखा हालचाल करत तो शांतपणे उभा होता, तो रडला तर बरं होईल अशी आजूबाजूला कुजबूज होती पण कानातल्या सुइं... आवाजामुळे कि कशामुळे त्याला आजूबाजूचे कसलेच आवाज ऐकू येत नव्हते. तिचा मळवट भरलेला चेहरा त्याला आत्ताही विसाव्याच्या कठड्यावर दिसत होता. कुणास ठाऊक किती वेळ तो तिथे बसून होता पण थोड्यावेळाने छातीवरचं दडपण कमी झालं, कानातला आवाजंही थांबला. तो भानावर आला तेव्हा आजूबाजूला किर्र अंधार झाला होता, सभोवताली वाढणारा काळोख त्याच्या नाकावर हात ठेवून हळूहळू दबाव वाढवू लागला. एक दीर्घ श्वास घेऊन त्याने समोर पाहिलं, समोरचा विसाव्याचा कठडा रीकामा होता, परत उदबत्तीचा वास जाणवण्याआधी तो वीजेचा झटका बसल्यागत जागचा उठला आणि शक्य तेवढ्या पटकन तिथून दूर जाण्यासाठी त्याने पावलं टाकायला सुरुवात केली. एखादा अदृष्य जड साखळदंड पायात अडकवल्यासारखा तो पाय खुरडत चालत राहीला तेव्हा त्याच्या डोक्यात आलं कि हा निव्वळ योगायोग नाहीये, टेक्निकल ग्लिच वगैरेही नसावा, यात काहीतरी खोलवर अर्थ दडलाय, यामागे काहीतरी कारण आहे, एवरीथिंग हॅपन्स फॉर अ पर्पज आणि धिस इज नॉट अँन एक्सेप्शन इदर.

हा योगायोग नाहीये, यामागे काहीतरी कारण एहे हे डोक्यात आल्यापासून हा टेक्निकल ग्लिच आहे का हे त्याला पडताळून पाहायचंच होतं. कॅबने प्रवास करायची पुढची संधी आल्यावर त्याने त्याच्या एका ज्युनियर कलिगला बोलावून त्याच्यासाठी कॅब बुक करायची रीक्वेस्ट केली, म्हणाला त्याच्या मोबाईलमध्ये काहीतरी एरर येतोय. प्रिपेड करु नकोस, पैसे मी कॅश देईन सांगून काहीतरी कामात असल्याचं भासवस राहीला. कलिगने बुकि ग डिटेल्स शेअर केले, निघताना ओटीपी सांगितला. लोकेशन बरोबर टाकलंयेस ना रे विचारुन तो ऑफिसमधून निघाला. कॅब जसजशी पुढे जाऊ लागली तसतशी त्याच्या छातीतली धडधड वाढू लागली. कैलास स्मशानभूमीला वळसा घेत कॅब पुढे निघाली तशी याची मनोमन खात्री होऊ लागली कि काहीतरी टेक्निकल लोचा याच्या सेलच्या लोकेशन सेटींग्जमध्ये आहे. तो खिशातून फोन बाहेर काढून चेक करु लागला तेवढ्यात त्याला ड्रायवरचा आवाज कानावर पडला, सॉरी सर एक टर्नंच मिस केला मी मगाशी, हे घ्या आलंय तुमचं डेस्टीनेशन. त्याने मान वर करुन पाहीलं, त्याची कॅब कैलास स्मशानभूमी बाहेर उभी होती. कसलीही कटकट कुरकुर न करता त्याने ड्रायवरला पैसे देत कॅब बाहेर पाऊल टाकलं. टेक्निकल ग्लिचंही नाही यावर आता शिक्कामोर्तब झालं होतं. हे उगाचंच परत परत घडत नाहीये हे त्यानं मनोमन मान्य करुन टाकलं. लहानपणापासून स्मशानासारख्या जागेविषयी मनात असलेली भीती किंवा एक खोलवर अस्वस्थ करणारी भावना असल्यामुळे परत परत तिथे येऊनंही तो इतके दिवस आत जाण्यापासून स्वतःला रोखत होता, रादर तो पुढे जाऊच शकत नव्हता. आज मात्र कसलाही विचार न करता झपाझप पावलं उचलंत तो स्मशानात गेला. एखादी गोष्ट मनातून ठरवलेली असेल तर जशी आश्वासक कृती केली जाते तसा तो पुढे काय करायचंय हे प्लान्ड असल्यासारखा वावरत होता. रात्रीचे साडेदहा वाजले होते, स्मशानातंही ऑफिस अवर्स संपल्यासारखी शांतता होती, कोणाचीही येजा नाही. कैलास शहराच्या मध्यवर्ती भागातलं सगळ्यात जुनं आणि मोठं स्मशान होतं. पूर्वी तिथे फक्त दहन संस्काराचे विधी होत असतं, गेल्या काही वर्षापासून आतला एक मोठा कोपरा दफन विधीसाठी राखून ठेवला होता. प्रशांत नीलाच्या समाधीपाशी येऊन थांबला, काही क्षण तिथे उभा राहील्यानंतर तो चक्क कसलाही विचार न करता खाली मांडी घालून बसला. त्याला जमिनीखाली आरपार नीलाचा मळवट भरलेला चेहरा दिसत होता, शांत झोपल्यासारखी भासत होती ती त्याला. चेहऱ्यावर कणभर वेदना नाही, जीव गेल्याच्या कसल्याही खुणा नाहीत. कसला आवाज झाला तर तिची झोपमोड होईल असं वाटलं त्याला. धडपडतंच खिशातला फोन काढून त्याने तो सायलेंटवर टाकला आणि तो जमिनीखालच्या नीलाच्या चेहेऱ्याकडे एकटक बघत राहीला. थोड्यावेळाने पायापाशी काहीतरी वळवळल्याचं जाणवल्यामुळे त्याने नीलाच्या चेहेऱ्यावरची नजर हटवत पायाकडे पाहीलं. तिथल्या काळोखात स्वतःचंच बोट स्वतःच्या डोळ्यात गेलं तरी कळलं नसतं कदाचित तर पायापाशी काय वळवळतंय हे दिसणं तर दूरची गोष्ट होती. त्याने खिशातल्या मोबाईलची टॉर्च चालू करुन पायापाशी पाहीलं, विशेष काही नाही थोडे मुंगळे लगबगीत येजा करत होते, पंखाच्या मुंग्याही होत्या आणि एक भूईमूगाच्या शेंगेच्या आकाराचा यापूर्वी कधीही न पाहीलेला किडा बुटाच्या कडेवरुन आत शिरायचा प्रयत्न करत होता, त्याने पटकन तो झटकला आणि टॉर्च आजूबाजूला फिरवत तो कुठे पडला असेल तो शोधू लागला. ज्या दिशेला झटकला होता तिथे टॉर्चच्या उजेडात तो कुठेही दिसेना तेव्हा त्याने तो नाद सोडून दिला आणि मोबाईल खिशात ठेवण्याआधी परत एकदा पायापाशी टॉर्च नेत बघितलं. मुंगळे, लालकाळ्या मुंग्यांच्या रांगा, बारीकसे किडेच किडे सगळीकडे दिसत होते. जमिनीवर एवढ्या किड्यामुंग्या तर जमिनीखाली काय परीस्थिती असेल याचा विचार करुन त्याला भयानक अस्वस्थ वाटू लागलं. त्याने तोंड फिरवून परत नीलाचा चेहरा दिसत होता त्या दिशेला पाहिलं तर तिच्या चेहऱ्यावर मुंग्यांची रांग चालताना दिसू लागली. बघता बघता तिच्या चेहेऱ्यावरचा मळवट पूर्ण मुंग्यांनी भरुन गेला पण नीला तशीच निश्चलपणे पडून राहीली होती. हाताला जे येईल त्याने जमिन उकरुन तिला बाहेर काढावं आणि बिलगून बसावसं वाटू लागलं त्याला. घाईघाईत असहाय्यपणे दोन्ही हाताने माती बाजूला करत उकरायचा अयशस्वी प्रयत्न केला त्याने अन क्षणातंच त्याला त्याची चूक जाणवली. मातीने माखलेले हात घेऊन हताशपणे बसून राहीला तो आणि काही कळण्याआधी त्याच्या डोळ्यातून घळाघळा अश्रू वाहू लागले. ओक्साबोक्षी रडत नव्हता तो पण नीला गेल्यापासून फक्त गप्प बसणारा तो, कुठेतरी मोकळा होणं गरजेचं होतं त्याला. नीला आता नाहीये हे सत्यंच स्वीकारणं त्याला आजवर जड जात होतं, त्या अक्सेपटंसची आज सुरुवात झाली होती. तिकडून निघण्याआधी समोरच्या उंच कंपाऊंड वॉलच्या पायथ्याशी उगवलेली दोनचार रानफुलं तोडून नीलाच्या पायाशी ठेवली त्याने. शोभेच्या फुलांपेक्षा रानफुलं फार आवडायची तिला. शहराबाहेर बाईक राईडसाठी गेलेच कधी तर ती वेगवेगळी फुलं तोडून गुच्छ करुन घ्यायची. कशाला तोडतेस विचारलं तर म्हणायची तसंही ती एखादा दिवसंच राहतात रे, त्यांना वास नसतो, नशीबात चकचकीत फ्लॉवरपॉट नसतो पण भुरळ पाडतात मला. एकदोन दिवसात सुकतात, दॅट इज द होल ब्युटी. दे किप रीमाइंडींग अस दॅट इव्हन इफ समथिंग मेक्स अस हॅपी, इट इज नॉट परमनंट.... रादर नथिंग इज.

मोकळं झालेलं घरात आता अजूनंच एकटं एकटं वाटू लागलं, इतके दिवस ती परत येईल असं त्याला वाटत होतं, का कुणास ठाऊक कारण तिचे सगळे अंत्यसंस्कार त्याने स्वतःच्या हाताने पार पाडले होते. तीचं नसणं स्वीकारणं भयानक अवघड होतं यात वादंच नाही पण ती परत येईलंच असं त्याला वाटायचं किंवा त्या घरात एकटं राहण्यासाठी त्याने या अतर्क्य गोष्टीचा आधार घेतला होता. ती आता परत न येण्याच्या प्रवासाला कायमची निघून गेलीये हे स्वीकारायला सुरुवात केल्यामुळे कदाचित घराचा मोकळेपणा जास्तं अंगावर येत होता त्याच्या. त्या दिवसानंतर स्मशानाबद्दल एक अनामिक ओढ वाटू लागली त्याला. चारेक दिवस कंट्रोल केल्यावर तो शनिवारी सुटीच्या दिवशी सकाळी चालायला म्हणून बाहेर पडला ते थेट नीलाच्या समाधीपाशी गेला. तिथे पोहोचेपर्यंत त्याच्या छातीतली धडघड आतोनात वाढली होती, कानात धड धड धड आवाज येत होता. खूप दिवसांनी आपल्या जीवाभावाच्या माणसाला भेटत असल्याचं फिलींग येऊ लागलं होतं. तिथे पोहोचल्यावर मात्र सगळी अस्वस्थता विरुन गेली, थंड वाऱ्याच्या झुळुक आली, एक दीर्घ श्वास घेत तो तिथे मांडी घालून बसला. काहीही न बोलता तिथे शांत बसून राहणंही समाधानकारक वाटत होतं त्याला. ते दोघे फिरायला जायचे तेव्हा असेच एकमेकांशेजारी काहीही न बोलता शांत बसून राहत असत. थोड्यावेळाने त्याच्याकडे झुकत नीला त्याच्या खांद्यावर डोकं टेकवत असे. तसं बसल्याने तिला मनापासून आश्वासक वाटायचं. तुझी फेवरेट जागा कोणती विचारल्यावर त्याच्या खांद्यावर डोकं टेकवत “ही” म्हणाली होती ती एकदा.

सुरुवातीला अर्धा तास वगैरे तिथे थांबणारा तो नंतर तास न् तास कैलास स्मशान भूमीत घालवू लागला. पहिले काही दिवस तिथले कर्मचारी त्याला हटकत असत नंतर त्यांच्याशीही त्याची ओळख झाली, नंतर वीकेंडसला त्याचा पूर्ण दिवस कैलासमध्ये जाऊ लागला. हळूहळू वीकडेजलाही त्याचे पाय कैलासकडे वळू लागले. तिथली शांतता त्याला आवडायची, स्मशानाच्या मागे वाहणाऱ्या नदीचा आवाज, पक्षांचा किलबिलाट आणि रात्रीच्या अंधारात तिथून दिसणारं आभाळ त्याला खेचून न्यायचं तिथे. खरंच तो खेचला जातोय असे भास होऊ लागले होते त्याला. एक दिवस असाच सकाळी उठल्यापासून त्याला कैलासमध्ये जाऊन बसावसं वाटू लागलं. कितीही दुर्लक्ष करायचा प्रयत्न केला तरी डोळ्यासमोर कैलास दिसू लागलं. सकाळच्या सत्रात दोन महत्वाच्या वर्च्युएल मिटींग्ज होत्या, दुपारी लंचला वेळ मिळाला तरी मेहरबानी म्हणावी असं त्याचं स्केड्यूल पॅक होतं आज. चहाचा कप थंड होऊन समोर तसाच पडला होता, वेळ जाईल तशी त्याची चलबिचल वाढत होती. एखाद्या व्यसनी माणसाकडून त्याचं व्यसनाचं साधन काढून घेतल्यावर जशी अवस्था होते तसा तो अस्वस्थ झाला होता. काही क्षण तसाच बसून राहील्यावर काहीतरी आठल्यासारखा तो लगबगीनं जागचा उठला, चहाचा कप तसाच सोडून त्याने गडबडीत आंघोळ उरकली, घराला कुलूप लावून धावतपळत बाहेर पडत कॅब पकडली आणि कैलास गाठलं. मिटींग सुरु व्हायला पंधरा मिनिट बाकी होते. एव्हाना त्याला कैलासचा कानाकोपरा माहीत झाला होता. कोपऱ्यातल्या एका प्रशस्त पारावर जाऊन बसत त्याने पाठीवरची बॅग काढली आणि लॅपटॉप चालू करुन हेडफोन कानात सारले. मिटींगला लॉगइन करुन त्याने अखंड मिटींग तिथे बसून अटेंड केली, त्याची स्मशानातली पहिली मिटींग. सकाळी बॅगेतला लॅपटॉप बाहेर काढताना आलेला अवघडलेपणा तोच लॅपटॉप रात्री बॅगेत ठेवताना पार गायब झाला होता. स्मशानातनं काम करणं हळूहळू अंगवळणी पडू लागलं त्याच्या. तुरळक कधीतरी मृतांचे नातेवाईक रडल्याचा आवाज आल्यावर कलीग्ज किंवा क्लाएंटस बॅकग्राऊंड नॉइजबद्दल तक्रार करत असत, कोणाकडे टिव्ही चालू असेल तर बंद करा म्हणत. असल्या मोजक्या अनकंफर्टेबल सिच्युएशंस वगळता त्याचं काम सुरळीत चालू होतं. स्मशानात वेळ घालवणं त्याच्या मनस्वास्थ्यासाठी मेडीटेशनसारखं वर्क करत होतं.

एके दिवशी कॅबने प्रवास करत असताना त्याला ड्रायवर चाचपडत म्हणाला स्सर एक गोष्टं विचारु का?

खिडकीतून बाहेर बघत तो हंमम म्हणाला.

सर कदाचित नोट केलं असेल तुम्हीही कि गेल्या सहा महिन्यात कदाचित पंचवीस ते तीस वेळा तुम्ही माझ्या कॅबमध्ये बसलाहात.

अच्छा हो का म्हणून त्याने ड्रायवरकडे बघायला सुरुवात केली.

ड्रायवर अधूनमधून आरशात बघत बोलत होता. सुरुवातीला मला वाटायचं आजूबाजूला कुठेतरी काम असेल तुमचं किंवा इथे कोणीतरी सहकारी वगैरे पिकअप करत असेल तुम्हाला. पण एकदा सकाळी सकाळी तुम्हाला ड्रॉप केल्यावर तुम्ही धावतपळतंच स्मशानात गेलात, वाटलं कोणीतरी ओळखीचं गेलं असावं, विधी उरकून कामाला जाणार असाल तसेच. पण चार दिवसांनी तुम्ही योगायोगाने माझीच कॅब बूक केलीत सर आणि परत सेम तशाच लगबगीत तुम्ही स्मशानात गेलात तेव्हा मला थोडं विचित्र वाटलं.

प्रशांतची आरशातून त्याच्याकडे बघणाऱ्या ड्रायवरशी नजरानजर झाली तसं त्याने चटकन दुसरीकडे मान वळवली.

सर मी पुढची राईड न घेता तासभर तिथे थांबून राहीलो पण तुम्ही बाहेर आला नाहीत. माझी उत्सुकता जास्तंच ताणली गेली सर, मग मी निश्चय करुन आतमध्ये म्हणजे स्मशानात आलो. बरंच इकडेतिकडे शोधून झाल्यावर तुम्ही मागच्या बाजूला एका मोठ्या झाडाखाली पारावर लॅपटॉप काढून बसलेले दिसलात. मी आजूबाजूला चक्कर मारुन आलो आणि मला धक्काच बसला. कारण सर त्यादिवशी तिथे एकंही मृतदेह अंत्यविधीसाठी वेटींगवर नव्हता. मी तिथल्या एका कर्मचाऱ्याला भेटून खोटंच म्हणालो की समोरच्या घरातले आजोबा गेलेत, कॉर्पोरेशनच्या पासाव्यतिरीक्त काही लागणार नाही ना? बोलता बोलता विद्युतदाहीनीला किंवा पारंपारीक विधीला किती वेळ लागेल विचारल्यावर तो म्हणाला आज अजून तरी नंबर नाहीयेत. मी तुमच्याकडे बघत थेटंच त्याला माझी शंका विचारली कि मला वाटलं हे साहेब पुढे आलेत आणि डेडबॉडी यायची वाट बघत बसले आहेत. त्यावर तो कॅज्युअली बोलला ते कोणाची वाट बघत नाहीत, ते नेहमी ईथेच बसून काम करतात. आता माझे डोळे पांढरे व्हायची वेळ आली होती. तिथून मी जे बाहेर पडलो ते दोन दिवस गाडीवर नाही गेलो, तापाने फणफणलो होतो. त्यानंतर सर तुम्हाला पिकअप करायला आल्यावर नाक्यावरुन चारपाच वेळा राईड कॅंसल करुन भुर्दंड सहन केलाय मी. मग एकदिवस मी धीर एकवटून दिवसभर तुमच्या मागावर राहीलो, दिवसभर स्मशानातून काम करत होता सर तुम्ही, अधेमध्ये दोन अंत्यविधीच्या ठिकाणी जाऊन ओक्साबोक्षी रडणाऱ्या अनोळखी व्यक्तीच्या पाठीवर हात ठेवलात, तुमच्या फक्त स्पर्शाने ते शांत झाले. तुम्ही रात्री उशिरा कैलासमधून बॅग आवरुन निघालात. मला शंका होती तुम्ही काहीतरी अघोरी प्रकार करत असाल पण तुम्ही रात्री बॅग आवरुन कोपऱ्यातल्या एका समाधीपाशी जाऊन तिथलीच रानटी फुलं तोडून वाहीलीत आणि निघालात. तुम्ही निघाल्यावर आघोरी काही करत असाल ही शंका दूर झाली. तसंही आघोरी करणारा कोण दिवसाढवळ्या सगळ्यांसमोर असा स्मशानात जाऊन बसेल नाय का.

प्रशांतने काहीही प्रतिसाद दिला नाही.

तो पुढे बोलत होता, साहेब एक सांगू का, कारणाशिवाय असं स्मशानात बसणं चांगलं नाही.

तुला कोण म्हणालं मी कारणाशिवाय, बोलता बोलता मध्येच थांबत त्याने ड्रायवरला गाडी बाजूला घ्यायला लावली.

सर तुमचं डेस्टीनेशन नाही आलंय अजून म्हणत ड्रायवरने गाडी बाजूला घेतली.

काहीही न बोलता प्रशांत खाली उतरला, निघता निघता खिडकीतून ड्रायवरकडे बघत परत माझा पाठलाग केलास तर याद राख म्हणाला.

तो पुढे निघाला तेव्हा पाठीमागून कानावर ड्रायवरचा आवाज पडला सर काळजी वाटली म्हणून बोललो.

ड्रायवरच्या अनावश्यक बडबडीमुळे त्याचं कशात लक्ष लागेना, परत नवी कॅब बूक करुन तो सरळ ऑफिसमध्ये गेला. सर काळजी वाटली म्हणून बोललो हे ड्रायवरचे शब्द विनाकारणंच त्याच्या कानात घुमत राहीले. तसंही कैलासमध्ये बसायला त्याचं आज मन लागलं नसतं. संध्याकाळी त्यानं घरी जाण्यासाठी कॅब बूक केली तर नेहमीप्रमाणे ती कैलास बाहेर आली, तो खाली उतरणार तेवढ्यात त्याला रस्त्यापलिकडच्या टपरीवर सकाळचा ड्रायवर दिसला. आता हा परत ग्यान वाटत बसेल या भीतीने त्याने ड्रायवरला हे माझं डेस्टीनेशन नाहीये हे सांगितलं, बघता बघता विषय वादावर आला.


क्रमशः


Friday, January 6, 2023

यू हॅव रीचड्


 राजेश घरी पोहोचला तेव्हा त्याच्या चेहेऱ्यावर वैताग स्पष्ट दिसत होता. खुर्चीत बसून अर्धा ग्लास पाणी पिऊन, हाशहुश करुन झाल्यावर प्रशांतने काहीतरी बोलायचं म्हणून सुरुवात केली, काय रे कसा झाला प्रवास? घर सापडायला काही अडचण नाही ना आली? ऱाजेशचा चेहरा अजूनंही नॉर्मल झाला नव्हता.

बस चहा घेऊन येतो म्हणून तो आत सटकणार तेवढ्यात राजेशने बोलायला सुरुवात केली.

वर्षश्राध्द नेमकं आहे कधी?

परवा १४ तारखेला आहे, फोनवर बोललो होतो की रे आपण.

हंमम, तुझा फोन बंद का होता मगाशी?

कधी रे, मी सहसा फोन बंद ठेवत नाही यार.

१ वाजून ४३ मिनिटांनी फोन केला होता, नंतर १:४७ मग २:०३ आणि परत सव्वादोनला केला होता. प्रत्येकवेळी तुझा फोन स्विचऑफ येत होता, फोनमधून नजर हटवत त्याच्याकडे बघत बोलत होता राजेश.

काय बोलतोस अरे माझा फोन क्षणभरंही बंद नव्हता या वेळात.

मला बंद लागला म्हणून बोललो मी.

कदाचित नेटवर्कचा काहीतरी इश्यू असेल, सोड.

हंमम तसंही असेल कदाचित.

आलोच मी, म्हणत प्रशांत आत सटकला. एकतर हा जबरदस्ती मागे लागून भेटायला आलाय आणि आता हा माझीच उलटतपासणी करणार असं पुटपुटत त्याने चहासाठी पातेलं गॅसवर चढवलं.

प्रशांत काय रे माझी कॅब मी बूक करतो म्हणत असूनंही तू बूक केलीस आणि परत मला कसला विचारतोस की घर सापडायला काही अडचण तर आली नाही ना?

अरे बाबा कधीकधी नवखे कॅब ड्रायवर असतात आणि माझं घर जरा आतल्या बाजूला आहे, हमखास नवे ड्रायवर एखादं वळण मिस करतात आणि मग शोधत बसावं लागतं, गोंधळ होतो.

अच्छा तसं होय मला वाटलं...

गॅसवर उकळणारा चहा तसाच ठेऊन प्रशांत जरा कातावूनंच किचेनच्या दारातून डोकावून बोलला काय वाटलं?

सोड ना काही नाही.

नाही नाही, काही नाही कसं? काहीतरी बोलणार होतास तू, बोलता बोलता थांबण्यापेक्षा बोलायचंच नाही आणि विषय काढला तर पूर्ण बोलायचं, हे असले डोक्यात किडे सोडून गप्पं बसायचं नाही. बोल चल.

स्पष्टंच बोलायचं तर मला वाटलं जाणूनबुजून चुकिचा पत्ता दिलास कि काय कॅब ड्रायवरला

तुझं डोकं वगैरे फिरलंय का रे राजा? एकतंर मी आत्ता कोणालाही भेटायच्या मानसिकतेत नव्हतो, तुला तसं स्पष्टं सांगूनंही तू मागे लागलास आणि आता घरी आल्यावर मला विचारतोयेस की जाणूनबुजून.... हं, च्यायला चुकीचा पत्ता दिला असता तर घर तरी सापडलं असतं का रे तुला?

पश्या कॅब ड्रायवर चुकला तर याच एरीयात जवळपास फिरत राहायला हवा ना?

हो अर्थातंच!

मग ईथून किमान साडेपाच किलोमीटर लांब नको त्याच पत्त्यावर मला नेऊन वर सर तुमचं डेस्टीनेशन आलंय हे का म्हणाला असेल तो?

काय?

हो आणि चुकीच्या पत्त्यावर पोहचून तुला फोन लावल्यावर जर पाऊण एक तास तुझा ‍फोनंच लागत नसेल रादर स्विचऑफ असेल तर काय समजावं माणसाने? कि नजरचुकिने चुकीच्या पत्त्यावर कॅब बूक केलीये मित्राने अशी स्वत:ची समजूत घालून घ्यावी काय?

अरे काय बरळतोयेस?

बरळतोय? कैलास स्मशानभूमी बाहेर गाडी उभी करुन ड्रायवर म्हणाला तुमचं डेस्टीनेशन आलंय. आजूबाजूला एकंही घर दिसेना तेव्हा मी विचारलं त्याला की काहीतरी चुकतंय का, मला माझ्या मित्राच्या घरी जायचंय. त्यावर त्याने मला त्याच्या ॲपवर फिड केलेलं डेस्टीनेशन दाखवून माझी बोलती बंद केली. तुला फोन केला तर फोन स्विचऑफ, एकदोन मिनिट नाही तर पुढचा पाऊण तास फोन बंदंच? त्या ड्रायवरला थांबायची रीक्वेस्ट केली तर तोही नवी राईड बूक झाल्यामुळे निघून गेला. काय काय उद्योग करुन मी तुझ्या घरी पोहोचलोय माहीतीये का? तू कॅब बूक केल्यानंतर मी जेवढ्या वेळात ईथे पोहोचायला हवा होतो त्यापेक्षा दोन तास उशिरा पोहोचूनंही तू कॅज्युअली विचारतोयेस की घर सापडायला अडचण तर नाही ना आली? का नाही वाटणार मला की तू जाणूनबुजून चुकीचा पत्ता दिलास त्या कॅब ड्रायवरला?

राजेशचं बोलणं संपायच्या आधीच प्रशांतची तंद्री लागली होती. त्याला आठवत होतं की दहा महिन्यापूर्वी असंच झालं होतं. तीन आठवड्यात ही पाचवी वेळ होती घरी जाण्यासाठी कॅब बूक केल्यानंतर ड्रायवरने स्मशानापाशी सोडून तुमचं डेस्टिनेशन आलंय म्हणून सांगायची. आता त्याचं डोकं काम देईनासं झालं होतं, असं होण्याचं काहीही कारण नव्हतं खरंतर कारण त्याचं घर कैलासपासून किमान सहा एक किलोमीटर लांब होतं. पहिल्या दोन वेळेस त्याने ड्रायवरशी वाद तरी घातला होता पण नंतर त्याने ते ही सडून दिलं होतं, कारण प्रत्येकवेळी ड्रायवरने त्याचे बूकिंग डिटेल्स दाखवून डेस्टीनेशन तुम्‍हीच एंटर करता साहेब माझी काय चूक म्हणून त्याचं तोंड बंद केलं होतं. पहिल्या वेळी तर तो रात्री उशिरा ऑफिसमधून घरी जायला निघाला होता. कोविड प्रोटोकॉल्समुळे खिडकीच्या काचा बंद करुन एसी लावायची परवानगी नव्हती. उघड्या खिडकीतून येणारा गार वारा आणि त्यात दिवसभर काम करुन थकल्यामुळे तो कॅबमध्ये बसल्या बसल्या गाढ झोपी गेला. गेल्या दिड महिन्यात त्याला कितीही प्रयत्न करुनंही झोप येत नव्हती, अगदी झोपेच्या गोळ्यांनाही जे जमलं नव्हतं ते आज गार वाऱ्यानं साध्य केलं होतं. शिवाय खूप दिवसानंतर आज त्याने पूर्ण वेळ काम केलं होतं, कामात पूर्ण लक्ष देऊन काम केलं होतं. मेंदूला खऱ्या अर्थाने आज वेगवेगळे विषय मिळाले होते विचार करायला आणि विचार करुन थकायला. एखाद्या चित्रकाराने मुक्तचित्र काढावं असा मेंदू इतक्या दिवसातल्या चकव्यातून बाहेर पडत मोकळेपणानं कामावर लक्ष केंद्रीत करत होता. त्यामुळे घरी निघतानाच त्याला आज वाटत होतं कि खूप दिवसांनी त्याला आज झोप लागणार आहे. एरवी गर्दीच्यावेळी ऑफिसपासून घरी जायला किमान दोन तास लागायचे त्याला पण रात्रीच्यावेळी रहदारी कमी असताना सव्वा तासात सहज पोहोचायचा तो. झोपताना त्याला वाटलं काही नाही तर किमान तासभर झोपायला मिळेल पण जेमतेम चाळीसेक मिनिटांत त्याला ड्रायव्हरने आवाज देऊन उठवलं. तळघरातून कोणाचा तरी दबका आवाज येत असल्यासारखा त्याला भास झाला, ड्रायवरने परत जोरात आवाज दिल्यावर तो खडबडून जागा झाला.

सर पोहोचलोय आपण.

त्याने डोळे किलकिले करत आजूबाजूला पाहिलं, काहीच कळेना मग त्याने डोळे चोळले तरीही आजूबाजूचा परीसर त्याला अनोळखीच वाटत राहीला.                                                      

सर... सर

ड्रायवरच्या आवाजाने भानावर येत तो हंमम म्हणाला. दार उघडून बाहेर जाता जाता तो ड्रायवरला म्हणाला हे कुठे आलोय आपण?

सर तुमच्याच लोकेशनला घेऊन आलोय मी.

अरे हो, पण एरीया कोणता आहे हा?

त्याच्याकडे अविश्वासाने बघत, कल्याण नगर ड्रायवर म्हणाला

उतरण्यासाठी कॅबमधून बाहेर काढलेला पाय आत घेत त्याने दार बंद केलं आणि म्हणाला माझं घर नाणेवाडीला आहे.
तर मग? ड्रायवरने थोडसं वैतागूनंच विचारलं त्याला.

तर मग तिकडे ड्रॉप आहे माझा.

सर तुमचं घर कुठे का असेना तुम्ही लोकेशन ईथलं टाकलंय.

अरे काय डोकं फिरलंय का तुझं? घरी जायचं असताना मी इथलं लोकेशन का टाकेन. रात्रीची वेळ बघून नाटकं करु नकोस चल लवकर.

सर पहिले तुम्ही नीट बोला, एकतर तुम्ही गाडीत बसल्यावर मी कन्फर्म करण्यासाठी विचारलं होतं तुम्हाला कि सर कुठे जायचंय तर तुम्ही म्हणालात लोकेशन एंटर केलंय. पाच मिनिटांनी परत विचारावं म्हणलं तर तुम्ही गाढ झोपी गेला होता.

त्याने वैतागून मोबाईल खिशातून काढून बघितला तर त्याची राईड कंप्लीट झाल्याचं आणि फिडबॅक देण्यासाठी नोटीफिकेशन आलं होतं त्याला. आपसूकंच त्याचा आवेश कमी झाला पण आपण हे लोकेशन का टाकलं असावं हे त्याला काही केल्या लक्षात येईना. आपणंच काहीतरी गल्लत केलीये हे ड्रायवरला कळू नये म्हणून आवाजात खोटीच जरब कायम राखत तो ड्रायवरला म्हणाला बरं बाबा तू बरोबर मी चूक, आता परत माझ्या घरचं लोकोशन टाकतो, चल तू मला नाणेवाडीला सोड.

सर तसं नाही करता येणार ड्रायवर ठामपणे बोलला.

अरे चल बाबा, हवे तर एक्स्ट्रा पैसे घे म्हणत तो डोळे मिटून सीटला रेलला.

आहो सर राइडस् फक्त ॲपवरुन घेता येतात ओ, तुमची राइड इथे संपत्येय म्हणून मी ऑलरेडी पुढची राइड ॲक्सेप्ट केलीये. प्लिज तुम्ही उतरा आता. ड्रायवर काकुळतीला येऊन त्याला विनंती करत होता. तरीही तो बधत नाही म्हटल्यावर ड्रायवर चिडला, म्हणाला साहेब जबरदस्ती करायला लावू नका, हवं तर माझी पुढची राइड इथून पाऊण किलोमीटरवर आहे तिथे तुम्हाला ड्रॉप करतो. मला काहीही ज्यादाचे पैसे नको पण प्लिज मला समजून घ्या.


विनाकारण विषय वाढवायला नको म्हणून काहीही न बोलता तो दार उघडून बाहेर पडला. खाली उतरला तसं समोर कैलास स्मशान दिसलं, सॉरी सर म्हणत ड्रायवर निघून गेला. गेल्या दिड महिन्यापासून तासभर का असेना झोप लागावी म्हणून जीवाचा आटापिटा करत होता, ती झोप आज लागली होती. अर्ध्या तासातंच डोळे उघडल्यावर ज्यातून बाहेर पडण्यासाठी तो झगडत होता ती गोष्ट समोर होती. नीलाला जाऊन तीन महिने झाले होते, तिचं अचानक जाणं त्याला स्वीकारता येत नव्हतं. आधुनिक मेडीकल सायंसलाही तिच्या असं अचानक जाण्याचं पक्कं कारण सांगता आलं नाही, पोस्टमॉर्टेम रीपोर्टही अजून मिळाला नव्हता पण डॉक्टर्सचं म्हणणं होतं कि तिचं हृद्य बंद पडलं. असं कसं अचानक बंद पडू शकतं कोणाचं हृद्य, आणि तेही नीलाचं? शी ईज सो फुल ऑफ लाईफ. दिड महिन्यानंतरंही तिचा मनातल्या मनातंही भूतकाळात उल्लेख करायला जमत नव्हतं त्याला. मध्यरात्रीची वेळ, कोविडमुळे वातावरणात भरुन राहीलेली भयाण शांतता, चहुबाजूला निर्जन रस्ता, रात्रीचा अंगावर येणारा किर्र आवाज, मधूनंच वाजणारे ॲब्युलंसचे सायरन. स्मशानापासून पन्नास फूटावर उभा असूनंही त्याला नाकात तो माती, गुलालबुक्का, फुलं, कापूर अगरबत्ती या सगळ्याचा एकत्र होऊन येणारा स्मशानातला टिपिकल वास जाणवला. एरवी याच सगळ्याचा वास दुसऱ्या ठिकाणी वेगळाच वाटतो पण स्मशानात कदाचित त्यात मृतदेहाचे वास मिसळत असावे, माणसाने जग सोडून जाताना मागे राहीलेल्या शिळ्या, वर्षानुवर्षे कुजलेल्या ईच्छांचाही निचरा होऊन त्यांचाही वास वातावरणात मिसळत असावा कदाचित. त्याच्याही नकळत तो दोन पावलं स्मशानाकडे चालत गेला आणि मग कोणीतरी मागून आवाज दिल्यासारखा भानावर आला.


राजेश त्याला आवाज देत होता, पश्या ए पश्या कुठे तंद्री लागलीये? ठिक आहेस ना? सोड चल ते कॅब आणि पत्ता प्रकरण.

कसंनुसं हंमम म्हणत त्याने वेळ मारुन नेली. चहापाणी झाल्यावर तू आराम कर प्रवासात थकला असशील म्हणत तो काही कामं उरकण्यासाठी बाहेर पडला. राजेश अरे मीही येतो म्हणतोय हे पाठमोऱ्या प्रशांतला लक्षात आलेलं असूनंही तो ऐकलं नसल्यासारखा निघून गेला. त्याला थोडावेळ कोणीच सोबत नको होतं, खरंतर त्याला आजकाल कोणीच सोबत नको असायचं म्हणूनंच त्याने राजेशला येऊ नकोस सांगितलं होतं. तो जबरदस्तीने आलाच तेव्हा अर्जंट कामाचं कारण काढून जाणं हा प्रशांतसाठी सगळ्यात सेफ ऑप्शन होता.

घरातून निघताना हातात एक मोकळी पिशवी घ्यायला तो विसरला नाही. परत येताना त्या पिशवीत काहीबाही कोंबून आणलं कि कुठे गेला होतास काय काम होतं वगैरे फुटकळ प्रश्नांना बगल देता यावा एवढा एकंच उद्देश त्यामागे होता.


नीलाला लहान मुलं फार आवडायची म्हणून लॉकडाऊनच्या दोन महिने आधीच तिने प्रशांतला सांगितलं होतं कि तिला हा आयटीतला जॉब सोडून प्रिप्रायमरी शाळा चालू करायची होती. तिने त्यासाठी कराव्या लागणाऱ्या कोर्सला ॲडमिशनंही घेतली होती. त्या दोघांनी त्यांच्याच कॉलनीतला एक बंगला रेंटवर घ्यायचा निश्चित केला होता. डिपॉजिटची रक्कम, रेंट सगळं फायनल झालं होतं. डिपॉजिट देऊन नीलाला हवं तसं बंगल्याचं रिनोवेशन करायला सुरुवात केली होती दोघांनी. तिच्या एका इंटेरीअर डेकोरेटर मैत्रिणीने छोटे छोटे पण मस्तं हटके चेंजेस सुचवले होते. याऊपर पहिल्यापासून चित्र काढायची हौस असल्यामुळे वीकेंडसला मोकळ्या वेळात भिंतींवर छोटी मोठी चित्र नीला स्वतः काढत होती. सगळं कसं ठरवल्यासारखं चाललं होतं, जसं काय शी वॉज डेस्टीन्ड फॉर इट. तीनेक महिन्यात ती रीजाईन करणार हे ठरलं होतं, पुढच्या दोन महिन्यात रीलिविंग आणि तिच्या प्रिप्रायमरीची पहिली बॅच फ्लोअरवर जाणार होती. पण म्हणतात ना लाईफ इज वॉट हॅपन्स टू यू व्हेन यू आर बिजी मेकींग आदर प्लान्स अगदी तसंच झालं. जगभर थैमान माजवणारा वुहान वासरस बघता बघता भारतात आला आणि कोणालाही कळायच्या आत संपूर्ण भारत लॉकडाऊन मध्ये गेला. त्यांच्याच कॉलनीतला, दोन घरं सोडून पलिकडचा बंगला शाळेसाठी रेंटवन घेतला असल्याने जोवर चित्रांसाठी रंग वगैरे साहित्य शिल्लक होतं तोवर नीला रोज वर्कफ्रॉम होमची कामं उरकल्यावर तिकडे जाऊन जमेल तशी आणि आवडेल तशी चित्र भिंतीवर काढायची. नुसत्या सिरीज आणि सिनेमे बघण्यापेक्षा हे बेटर वाटायचं तिला. पंधरावीस दिवसात साहित्यातली एकेक करत सगळ्या वस्तू संपल्या तेव्हा फक्त अर्धवट तयार झालेल्या शाळेत चक्कर टाकून येणं आणि शाळा चालू झाल्यावर तिथे कशी वर्दळ आणि लहान मुलांचा किलबिलाट असेल हे विज्युअलाईज करणं हा नीलाचा फेवरेट पास्ट टाईम झाला होता. 


बंगल्याच्या आवारात त्यांनी एक सॅंडपिट करुन घेतलं होतं. नीला प्रशांतला उत्साहात सांगायची प्रशांत आपल्या मुलांना बिनधास्त मातीत खेळू द्यायचं आपण. “आपली मुलं” असं नुसतं म्हणल्यानेही तिला फार बरं वाटायचं. प्रशांत गालातल्या गालात हसत तन्मयतेने तिचे प्लान्स ऐकत बसायचा. आज ना उद्या आपण बॅक टू नॉर्मल जाऊ आणि आपलं स्वप्नं आता हाकेच्या अंतरावर आलंय हे तिच्या स्वप्नाळू डोळ्यात स्पष्ट दिसायचं प्रशांतला. पण नियतीला तिचं स्वप्नं प्रत्यक्षात उतरणं मान्यंच नव्हतं कदाचित. कोविड लॉकडाऊनच्या काळात एकाही बाहेरच्या व्यक्तिच्या संपर्कात आले नव्हते ते दोघे, संपूर्ण जग ज्या वायरसमुळे धास्तावलेलं होतं तो त्यांच्यापर्यंत पोहोचण्याची शक्यता जवळपास शून्यंच होती. सगळं सुरळीत चाललं होतं, लॉकडाऊनंही आता टप्प्याटप्प्याने उठवायला हरकत नाही असं सरकार बोलू लागलं होतं तेव्हाचं नेमकं एके दिवशी रात्रीच्या जेवणानंतर चक्कर मारायला म्हणून बाहेर गेलेली नीला परत घरी आलीच नाही. तिच्या अर्ध्या तयाव झालेल्या शाळेसमोरुन चालत जात असताना कोणालाही कळायच्या आत ती कोसळली आणि तिथेच तिने शेवटचा श्वास घेतला. तिला दवाखान्यात न्यायची किमान संधीही प्रशांतला मिळाली नाही. पंधरा मिनिटांपूर्वी शतपावली करुन येते म्हणून घरातून बाहेर पडलेली धडधाकट बायको कोणालाही काही कळायच्या आत शांतपणे शेवटचा श्वास घेऊन कसलीही हिंट न देता आपला आणि या जगाचा निरोप घेते हे ॲक्सेप्ट करणं प्रशांतसाठी फार कठीण होतं. पहिला दिड महिना तर तो कंप्लीट डिनायल मोड मध्येच होता. या सगळ्याचा आतोनात त्रास करुन घेत घेत त्याने मागचं अखंड वर्ष काढलं होतं. या सगळ्याला परत परत उजाळा द्यायचा नाही हे त्याने मनात टरवून टाकलं होतं. जून्या आठवणींना मोठ्या प्रयत्नांनी थोपवून धरल्यानंतर त्या आठवणींमध्ये हात धरुन नेणाऱ्या व्यक्तिंना भेटणं तो जाणूनबुजून टाळत आला होता. राजेश आल्यानंतर नीलाचा विषय न काढताही तो त्या आठवणींमध्ये तो आपसूकंच ओढला गेला होता.


कर्मकांडं किंवा रेग्युलर धार्मिक विधींमध्ये नीला आणि प्रशांत दोघांचाही विश्वास नव्हताच मूळात, त्यामुळे नीलाच्या वर्षश्राद्धाला सगळ्या विधींना कात्री लावत पाच पंचवीस गरीब मुलांना नीलाच्या अर्ध्या तयार शाळेत जेवायला घालायचं प्रशांतने ठरवलं होतं आणि त्यांना वाचनाची आवड लागावी म्हणून गोष्टींची काही पुस्तकं त्यांना वाटावी असं त्याला वाटत होतं. त्यासाठी प्रशांतने आप्पा बळवंत चौकात आपला मोर्चा वळवला. त्यासोबत ठरवलेल्या जुजबी वस्तू खरेदी करुन पिशवीत भरत त्याने संध्याकाळी कॅब घेतली, कॅब बूक करताना लक्षपूर्वक डेस्टीनेशन एंटर केलं. 


गाडी आप्पा बळवंत चौकातून निघाली तसा तो सजगपणे रस्त्याकडे बघू लागला. आज रस्त्यावर रहदारी नेहमीपेक्षा जरा जास्तंच होती. अलका टॉकिज चौकापर्यंत एरवी वीस मिनिट फार झाले असते पण आजच्या गर्दीमध्ये रमणबागेच्या कॉर्नरला पोहोचता पोहोचताच अर्धा तास झाला होता. सजग राहायच्या नादात डोळे जास्तं ताणल्यामुळे कि काय त्याचं डोकं जड होऊ लागलं होतं, अशातंच त्याचा डोळा कधी लागला हे त्याचं त्याला कळलं नाही. ड्रायवरने आवाज देऊन उठवलं तेव्हा समोर कैलाश स्मशानभूमी होती. एक अवाक्षर न काढता त्याने गाडीचा दरवाजा उघडला, त्याच्या मागे दार बंद करताना ड्रायवरला थँक यू म्हणाला आणि स्मशानाकडे चालू लागला. चालताना त्याला आजूबाजूला कोणीही आणि काहीही दिसत नव्हतं. त्याने चारीही बाजूला मान वळवून परत परत चेक केलं तेव्हा त्याला नीलाने शाळेच्या भिंतीवर काढलेली चित्र पुसटशी दिसू लागली. तो जसजसा पुढे जात होता तसतशी ती चित्र ठळक होऊ लागली जणू तो शाळेतूनंच चालतोय. नव्याने रंगवलेल्या शाळेच्या भिंतींचा वास येत होता, नीलाने कौतुकाने सांगितलेला एकेक प्लान तिच्या आवाजात ऐकू येत होता. काही क्षणात तो स्मशानात पोहोचून पलिकडच्या कोपऱ्यात गेला. त्या कोपऱ्यात नीलाची समाधी होती. एकदा गप्पा मारता मारता नीला त्याला म्हणाली होती कि मी जेव्हा मरेन ना तेव्हा मला जाळू नकोस मला आगीची फार भीती वाटते, मला पुरशील प्रॉमिस कर, या मातीत मिसळून जाऊनंच माझा प्रवास पूर्ण होईल असं वाटतं. काहीतरीच बोलतेस म्हणत त्याने विषय बंद केला होता तेव्हा त्याला वाटलं नव्हतं कि खरोखरीच एक दिवस ती असा तिचा प्रवास अर्ध्यावर सोडून जाईल तेव्हा तिचा तो प्रवास पूर्णत्वास नेण्यासाठी तिला तो त्याच्या स्वतःच्या हातून माती देईल. तिच्या समाधीपाशी पोहोचता पोहोचता तिने शाळेतल्या कोपऱ्यातल्या एका खिडकीत लावलेल्या वाळ्याच्या पडद्याचा वास आला, डोळे मिटून एका दीर्घ श्वासासोबत तो वास छातीत भरुन घेत असताना मातीत मिसळलेल्या गुलालबुक्का आणि उदबत्तीच्या उग्र धुराचा संमिश्र वास त्याचा नाकात शिरला. ठसका लागला म्हणून त्याने डोळे उघडले तर कॅब ड्रायवर त्याला आवाज देऊन सर तुमचं डेस्टीनेशन आलंय सांगत उठवायचा प्रयत्न करत होता. डोळे चोळत चोळत त्याने संध्याकाळच्या अंधाराला भेदत आजूबाजूला बघायचा प्रयत्न केला, कॅब नीलाच्या शाळेपाशी थांबली होती. तो थॅंक्स म्हणत कॅबमधून उतरला आणि संध्याकाळच्या थंड वाऱ्यासोबत त्याला शाळेतल्या वाळ्याचा पडद्याचा मंद सुवास आला. शाळेकडे वळून न बघता प्रशांत घराच्या दिशेने निघाला. घरी पोहोचल्यावर राजेशने काहीही विचारण्याआधी त्याने हातातली पिशवी राजेशसमोर ठेऊन त्याला ती पुस्तकं आणायचं कारण सांगितलं. का कुणास ठाऊक पण राजेशने प्रशांतला कसलेच प्रश्न विचारले नाहीत.



क्रमशः

दोघं - भाग १५

  तो मुंबई विमानतळावर पोहोचला . इमिग्रेशन चेक वगैरे सोपस्कार पार पडले होते आणि पुण्याला जाण्यासाठी पुढची फ्लाईट पाच तासानंतर...